This website adopts the Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0) as the accessibility standard for all its related web development and services. WCAG 2.0 is also an international standard, ISO 40500. This certifies it as a stable and referenceable technical standard.

WCAG 2.0 contains 12 guidelines organized under 4 principles: Perceivable, Operable, Understandable, and Robust (POUR for short). There are testable success criteria for each guideline. Compliance to these criteria is measured in three levels: A, AA, or AAA. A guide to understanding and implementing Web Content Accessibility Guidelines 2.0 is available at: https://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/

Accessibility Features

Shortcut Keys Combination Activation Combination keys used for each browser.

  • Chrome for Linux press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • Chrome for Windows press (Alt+shortcut_key)
  • For Firefox press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • For Internet Explorer press (Alt+Shift+shortcut_key) then press (enter)
  • On Mac OS press (Ctrl+Opt+shortcut_key)
  • Accessibility Statement (Combination + 0): Statement page that will show the available accessibility keys.
  • Home Page (Combination + H): Accessibility key for redirecting to homepage.
  • Main Content (Combination + R): Shortcut for viewing the content section of the current page.
  • FAQ (Combination + Q): Shortcut for FAQ page.
  • Contact (Combination + C): Shortcut for contact page or form inquiries.
  • Feedback (Combination + K): Shortcut for feedback page.
  • Site Map (Combination + M): Shortcut for site map (footer agency) section of the page.
  • Search (Combination + S): Shortcut for search page.
  • Click anywhere outside the dialog box to close this dialog box.

    BISErbisyong LENI – Episode 8

    2 July 2017

    [GAP 1: Review of VP’s week, clarification on COA report, OVP eyeing ISO certification]

    ELY: Magandang umaga, Pilipinas – Luzon, Visayas, Mindanao! At muling sumasainyo ang isa na namang edisyon ng Biserbisyong Leni, dito sa RMN. At mula po dito sa RMN-DZXL Manila, tayo po ay napapakinggan din sa RMN Naga-DWNX 91.1, RMN Cebu-DYHP 612, RMN Cagayan de Oro-DXCC 828, at RMN Davao-DXDC 621.

    [music]

    ELY: Hanggang alas-diyes po tayo ng umaga. Ako pa rin po si Ely Saludar, at siyempre, kasama po natin sa ating studio ang ating Bise Presidente ng Republika ng Pilipinas, si Madam Vice President Leni Robredo.

    VP LENI: Magandang umaga, Ka Ely. Magandang umaga po sa lahat na nakikinig sa atin ngayong umaga, saka sa atin pong mga tagapakinig sa Cebu, Cagayan de Oro, Davao, at sa mga karatig-probinsya, maayong buntag sa inyong tanan. Sa mga taga-Naga po at mga Bikolanong nararating ng DWNX, marhay na aga po saindo gabos.

    ELY: At siyempre po, mga kasama, ‘yung ating mga kababayan na mahilig pong mag-cellphone, sa social media, maaari n’yo kaming sundan sa Facebook: “RMN News Nationwide: The Sound of the Nation.” At gayon din sa Facebook ng Office of the Vice President, maaari n’yo ding mapanood live dito po sa ating studio.

    At siyempre ngayon po ay July 2, 2017, Sunday. Natatandaan n’yo ho ba nu’ng July 1, 2016? Ay, nakaisang taon na po! Madam Vice President, sa inyo pong panunungkulan, ano po ang inyong masasabi sa inyo pong, eksakto kahapon po, ay isang taon?

    VP LENI: Opo, isang taon na. Maraming nagsasabi, Ka Ely, na napakabilis ng panahon. Marami ding nagsasabing ‘yung isang taon parang sampung taon sa dami ng nangyari sa ‘ting lahat. Pero ito, nagkaroon kami ng pagtitipon sa aming opisina nu’ng June 30, kasi alam n’yo ‘yung oathtaking ay June 30, ‘yung oathtaking sa umaga, kaya ‘yung tanghali nag-umpisa na talaga ‘yung panunungkulan namin. Kaya ‘yung June 30, meron kaming ni-launch sa opisina, Ka Ely, at sabi namin panahon siguro na pagpasalamat din na nalampasan natin ‘yung isang taon. At magpapalakas ulit ng loob para sa susunod na limang taon.

    ELY: Ma’am, iba rin po ‘yung inyong kalagayan, dahil sa ilang taon na rin po ako sa media at maraming na-cover-an. Kasi kadalasan ‘yung bise presidente hindi ganu’n… Ibig sabihin hindi binabantayan nang husto. Pero ito kakaiba po ang inyong sitwasyon, marami pong mga mata ang nakatingin sa inyo. Sa katunayan maski po dito sa ating palatuntunan, talagang bantay-sarado po tayo. Pero dito po, paano kayo nakakakilos nang maayos? Ibig sabihin ay nakakapagtrabaho pa rin kayo sa kabila ng kaunting hakbang, or kaunting kampay ng kamay, ay puwedeng bigyan ng kahulugan na masama, o puwede rin namang maayos?

    VP LENI: Ako kasi, Ka Ely, iba ang pagtingin ko, kasi inaalala ko din ‘yung pinagdaanan ng asawa ko. Alam mo, Ka Ely, nu’ng ‘yung asawa ko nanalo, halos pareho ‘yung pinagdadaanan namin ngayon. Maraming nakabantay sa kaniya. Pero naaalala ko ‘yung sinasabi niya no’n, eh. Na parang looking back, mabuti naman na naging gano’n, at napilitan siyang magpakatino. Kaya sa akin, ang tingin ko do’n ay blessing. Blessing na maraming tumututok sa atin.

    Siyempre ang masama do’n kasi marami ‘yung mga hindi tamang balita na gawa-gawa ng mga galit sa ‘tin. Pero tingin ko, overall, ano pa rin, mas makakabuti na mas maraming tumitingin para sinisigurong matapat talaga ang ating serbisyo.

    ELY: Ayon. Siyempre po sa ating mga kababayan, ang tagumpay po ng Pangalawang Pangulo, maging ng Pangulo, ay tagumpay po nating lahat. ‘Di ba gano’n?

    VP LENI: Tama ‘yon, tama ‘yon. Kaya parati namang sinasabi natin, Ka Ely, na kahit napakaraming suliranin na hinaharap ng ating bansa, ‘wag na lang nating bigyan ng pansin ‘yung away-away, kasi ‘yung tagumpay ng administrasyon na ‘to, para naman ‘to sa ating lahat.

    ELY: Okay. Samantala, ano naman po ‘yung mahahalaga na… sabihin natin na naging aktibidad n’yo po sa nakalipas na linggo? Ako po, nasubaybayan ko ‘yung sa INP. Dahil ang dami po ng mga istorya ng pag-asa.

    VP LENI: Totoo. Actually, parang napakahaba ng linggo natin, Ka Ely. Kasi nu’ng Lunes — bakasyon ‘yun, ‘yun ‘yung end ng Ramadan. Pumunta ako, Ka Ely, sa Mindanao. ‘Yung balak sana natin, pupunta tayo ng Marawi, pero naka-lockdown ulit ‘yung Marawi. Nakarating tayo sa Iligan at sa Balo-i. Binisita natin ‘yung iba’t ibang evacuation centers do’n.

    Una ko, Ka Ely, na napuntahan ‘yung Balo-i Evacuation Center. Karamihan sa mga evacuees natin nando’n, dahil ito ay dalawang munisipyo lang bago makarating sa Marawi. Maayos naman ang kalagayan ng mga tao do’n, pero ‘yung hinihingi talaga, Ka Ely, do’n… Ang sinasabi lahat sa amin, “Kailan ba matatapos ito? Kasi gusto na naming bumalik sa aming mga bahay.” ‘Yun ‘yung una.

    ‘Yung pangalawa… Medyo kakaiba ‘yung sitwasyon sa Marawi dahil kadalasan ‘pag may sakuna, parang karamihan sa mga tao nasa evacuation centers. Pero ito, napakarami — Halos buong Marawi nag-evacuate, pero mas marami ‘yung mga nasa bahay-bahay. Mas ginusto nilang makitira sa mga kaibigan, mga kamag-anak, kaysa nasa evacuation center.

    Ito, okay din ito, pero mas mahirap para sa pamahalaan na mag-reach out sa kanila kasi talagang babahay-bahayin mo. Kaya pagkaalis namin sa Balo-i Evacuation Center, pumunta kami sa isang barangay sa Iligan. Barangay Tubod, isang malaking barangay ito na du’n sa barangay na ‘to, maraming evacuees na nando’n. Talagang hinanap namin. Meron kasi kaming tinutulungang community do’n bago pa nagkaro’n ng kaguluhan na ‘to. ‘Yung Dayawan women weavers ng Marawi. Ito, tinutulungan namin ‘to noon pa. At hinanap namin sila. Karamihan sa kanila nasa Tubod. Ito kasi, Ka Ely, binigyan namin ito ng mga makina. Makinang pantahi. Binigyan ng pera na pangsimula ng negosyo na pinambili ng mga tela, mga gamit. At ngayon, kahit naka-evacuate sila, nagnenegosyo sila.

    Binisita namin, kinumusta. Masaya naman sila na may ginagawa, masaya sila na may mapagkukunan ng hanapbuhay.

    ELY: Opo. Okay, so maganda ho ‘yan. Ang talagang nagtatak sa akin do’n ‘yung inyo pong mensahe roon, ‘yung unity. Pagkakaisa.

    VP LENI: Oo, kasi alam mo, maraming gusto tayong pag-awayin. Kaya sinasabi ko, Ka Ely, siguro naman sa panahon ng kagipitan para sa ating bansa, hindi tayo dapat nag-aaway-away. Dapat nagkakaisa.

    Saka ‘yung sinabi mo, Ka Ely, kanina, nu’ng Miyerkules, merong malaking okasyon na ni-launch ‘yung opisina namin, ‘yung Istorya ng Pag-asa. Ginawa natin ito sa Cuneta Astrodome, ka-partner natin dito ‘yung city government of Pasay.

    Ni-launch na natin una ‘yung programa, ‘yung Istorya ng Pag-asa, pero ‘yung Miyerkules, parang binigyan natin ng diin ‘yung social media. Kasi ‘yung pinakaunang konsepto ng Istorya ng Pag-asa, parang travelling photo gallery ito ng mga kuwento ng mga ordinaryong tao na pinakita o pinamalas ‘yung talagang pagiging matatag at nalampasan ‘yung kanilang suliranin.

    Pero itong social media, inisip namin na hindi na lang tayo photo travelling exhibit, pero gagamitin na natin ‘yung social media.

    [music ]

    ELY: Okay, mga kasama, ang oras natin sa buong kapuluan, 9:12 ng umaga. Tuloy pa rin tayo sa ating mga balitaan at siyempre kumustahan. Makinig lang po kayo dito at marami po tayong… ‘Yung mga nag-text po sa atin para sa tulong, magbibigay po kami ng update para po sa Office of the Vice President.

    At Siguro mas maganda ay magkaroon din po tayo ng paglilinaw, ang Bise Presidente mismo. Ma’am, ‘yung dito po sa COA, Commission on Audit, ‘yung sinasabing…

    VP LENI: Underspend.

    ELY: Oo, ‘yung ‘di raw po nakagastos tayo nang tama, or underspending nu’ng 2016.

    VP LENI: Alam mo, Ka Ely, siguro alam naman ‘to ng karamihan sa mga nakikinig sa atin. ‘Yung Office of the Vice President, isa sa mga pinakamabababa ‘yung budget sa buong burokrasya. ‘Yung 2016, ‘yung budget ng Office of the Vice President, 219 million. Tapos ‘yung nagastos lang dito, Ka Ely, 130 million, kaya lumalabas parang 60 percent lang nu’ng budget ‘yung nagastos.

    Pero ang hindi nakita, du’n sa 219 million, ang nare-release pa lang ay 151, 151 million. At du’n sa 151 million, ang nagastos dito, 130 million na. Gustong sabihin hindi lang 60 percent, kundi 86 percent.

    Pero ito kasi, Ka Ely, kung babalikan natin ‘yung 2016, ito ‘yung election year.

    ELY: May election ban. May pagbabawal.

    VP LENI: Maraming mga bawal, kaya medyo nag-slow down between February to May… Medyo nag-slow down ‘yung services ng– Hindi pa po tayo ‘yung nakaupo.

    ELY: Kay VP Binay pa po ‘yan.

    VP LENI: Oo. Pero ito dahil sa eleksyon. Alam n’yo po ‘pag panahon ng eleksyon, marami ‘yung bawal na mag-release ng pera. Kaya ‘yung between February to May, medyo nag-slow down ‘yung paggastos.

    Pero ‘yung pag-assume natin, parang nag-normalize ulit siya. At ‘yung hindi pa nare-release at hindi pa nagagastos, puwede pa ‘yong gastusin ngayong 2017.

    ‘Yung mahalaga kasi dito, Ka Ely, karamihan… parang ‘yung bulk ng budget natin, napupunta sa pag-assist sa mga mahihirap. In fact, ‘yung 130 million, ‘yung 125 million dito, nagastos natin for medical assistance, funeral assistance, transportation assistance para sa mga indigents. ‘Yung 3 million ginastos natin para sa mga assistance natin para du’n sa mga biktima ng iba’t ibang kalamidad. At ‘yung iba, mga medical mission… ‘Yung mga ano, Ka Ely, ‘yung mga pantulong sa mga mahihirap kaya mahalaga din sa atin na maayos ‘yung paggastos nito.

    Unang una, sinisiguro natin na hindi malulustay ‘yung pera, kaya ‘yung lahat ng pagtitipid ginagawa natin. Kung naalala natin, Ka Ely, ‘yung isa sa pinakaunang desisyon na ginawa natin nu’ng tayo ay nag-assume, lumipat ng opisina. Dati kasi sa Coconut Palace ‘yung Office of the Vice President…

    ELY: Malaki po yata ang natipid doon.

    VP LENI: Kalahati, Ka Ely. Dati, 500 thousand ‘yung arkila, ngayon 200 plus na lang. Tapos hindi lang ‘yon, hindi lang sa arkila, pero pati sa kuryente. Dahil napakalaki ng Coconut Palace, halos nahati din ‘yung na-save natin. Kaya ngayon, parang monthly nakakapag-save tayo ng 500 thousand pesos. Napakalaking bagay no’n, kasi ‘yung 500 thousand nagagamit na natin ‘to para sa ibang mga gastos sa opisina, gaya ng gastos sa Angat Buhay, gastos sa pagtulong sa ating mga kababayan. Napakalaking bagay.

    ELY: Opo. Kunsabagay nandiyan naman po ang perang ‘yan…

    VP LENI: Nandiyan.

    ELY: … sa 2017. Ngayon kasi napakarami tayong nakalinyang puwedeng tulungan.

    VP LENI: Marami, Ka Ely. In fact…

    ELY: Baka nga kulangin pa, eh.

    VP LENI: In fact, ‘yung ano, Ka Ely, ‘yung pinakabuod talaga nu’ng serbisyo… pinakabuod ng serbisyo ng Office of the Vice President talagang pagtulong. Alam naman natin, parati natin inuulit ‘yung Angat Buhay. Talagang ano ‘to, talaga ito, ang sentro nito matulungan talaga ‘yung pinakamahirap sa ating communities.

    ELY: So ayun ho, at least malinaw ho ito. Siguro ngayong 2017, at kung tutuusin baka kapusin pa sa dami ng humihingi ng tulong. Para din po matulungan natin.

    VP LENI: Meron lang po tayong correction nang kaunti sa sinabi ko kanina. ‘Yung 219 million na sinasabi ko, ito ‘yung naka-set aside na budget ng opisina para sa pagtulong sa indigents. Hindi dito kasali ‘yung mga pang-sweldo ng empleyado, panggastos para sa arkila. Kaya gusto sana natin sana ma-utilize nang maayos ‘yung 219 million na ‘yon.

    ELY: Okay, so kung tutuusin, maliit lang ‘yon. Kung dati merong pork barrel, halos kaparehas lang ng senador ‘yan. ‘Di ba ‘yung pork barrel noon.

    VP LENI: Oo, oo. Kaya nga isa sa mga efforts natin para maayos talaga ‘yung pagsisilbi sa ating mga kababayan, ito ‘yung kinukuwento ko kanina. Ni-launch namin nu’ng first year anniversary nu’ng June 30. Gusto namin maging ISO-certified na ‘yung Office of the Vice President.

    Alam naman natin ‘yung ISO. Parang isang certification ‘yon na nagiging efficient saka effective ‘yung pamamahala, hindi lang nu’ng government office, pero nu’ng private companies. ‘Yung Office of the Vice President kasi, Ka Ely, hindi pa ISO-certified, kaya gusto natin… Ang target namin, by December this year, maging ISO-certified na kami. Kaya nu’ng June 30, sa anniversary, ‘yun ‘yung launch namin nu’ng proseso ng pagpa-ISO certified. Kasi, Ka Ely, ‘pag ISO-certified na ‘yung Office of the Vice President, meron na kaming mga pamantayan. Meron kaming mga pamantayan na kailangang gawin, sundin, sa araw-araw ng panunungkulan para siguraduhin na efficient ‘yung serbisyo ng Office of the Vice President.

    ELY: Okay, samantala, mga kasama, sa isang sandali… Maganda rin ho ito, para sa ating kababayan. Alam n’yo ho, talagang ‘yung kasabihan, “Bawal magkasakit!” Kung tutuusin ho. Pero…

    VP LENI: Hindi ko alam kung meron pa tayong oras, pero ‘yung mga text messages na nakuha natin last time, napakarami…

    ELY: Sige ho.

    VP LENI: Pero may mga gusto tayong paabutan ng messages. Kasi meron silang mga inihihingi ng tulong, pero kailangan natin ng mas maraming impormasyon. Hinihingi na natin sa kanila, pero hindi pa sila nagre-reply back. ‘Yung isa dito, Ka Ely, ‘yung itong Girlie Umali. Girlie Umali ‘yung pangalan niya, 48 years old. Meron siyang kinukuwento, Ka Ely, na nawalan ng trabaho ‘yung kaniyang asawa, kaya hindi na sila nakapag-amortize ng kanilang bahay. 15 years na daw silang nag-a-amortize, tapos biglang natigil. Humihingi siya ng tulong, pero may hinihingi kami sa kaniya na additional na information. Baka nakikinig siya ulit ngayon. Baka po puwedeng ipadala ‘yung information na hinihingi.

    Meron ding isa, si Ricky Bentolan. Ito naman, may kinukuwento din siya, meron siyang anak na kambal at nagpapatulong. Pero may hinihingi din kaming impormasyon na hindi pa pinapadala.

    Meron pang isa, Ka Ely. Ito naman taga-Bohol. Ito, child support, pero kulang din ‘yung impormasyon na ibinigay.

    Merong isang taga-Pampanga, baka po nakikinig kayo, 0920-495-5327. Baka po puwedeng ipadala sa amin ‘yung impormasyon na hinihingi po namin.

    Tapos ‘yung huli lang, Ka Ely… Ito, Ka Ely, taga-Zamboanga del Sur! Nakakarating pala sa kanila ‘yung ating programa. May idudulog daw siyang problema, hindi niya sinabi kung ano. Hinihingi natin ‘yung impormasyon sa kaniya, pero hindi pa ulit siya nagre-reply.

    Meron ding iba, Ka Ely – merong isang disabled na nagtatanong tungkol sa housing, may taga-Dingalan, Aurora… Marami tayong listeners sa Dingalan, Aurora, parating may mga tumatawag. Ito po, kailangan din namin ‘yung mas maraming impormasyon.

    May nagtatanong din, si Jun-jun, tungkol sa… Taga-Taguig siya, may tinatanong din siya tungkol sa job fair. Humihingi din tayo sa kaniya ng mas maraming impormasyon.

    Meron pa isa, isang mananahing biyuda. Ito, kailangan din siyang mag-text muli. Saka meron ding… Meron ding mga nagtatanong tungkol sa scholarship.

    Pero marami kasi tayong hindi nasasagot ‘pag kulang ‘yung impormasyon. Kaya kung nakikinig po sila ngayon, baka puwedeng pa-text ulit sa ‘min.

    ELY: Okay, panawagan po natin sa ating mga kababayan na hihingi po ng tulong. Siyempre sana po kung hihingi po kayo ng tulong, dapat ay maliwanag kung ano ‘yung hinihingi n’yong tulong, at lahat po ng detalye, para kung ‘yan po ay karapat-dapat na maaksyunan ay agad maaksyunan po.

    Ulitin natin ang ating textline, 09211411044. Maari po kayong tumawag sa 8822374, 8822376, at 8822378. Sa TXTLENI, 09088985364 at 09158985364.

    [END GAP 1]

    [GAP 2: Interview with Philhealth OIC Ruben John Basa]

    ELY: Okay. Samantala, mga kasama, sa ikalawang bahagi ng ating palatuntunan, importante po ito, dahil tayo naman, basta ‘pag kumukuha tayo ng panauhin dito, talagang lahat po nationwide ay may pakialam.

    VP LENI: Saka ano, Ka Ely, napakasuwerte natin ngayong umaga. Marami din tayong nakukuha na text messages na tungkol sa PhilHealth. Maraming nangangailangan ng tulong. Pero marami tayong mga kababayan na hindi alam na meron palang ganitong programa ‘yung pamahalaan. Kaya nagpapasalamat po tayo sa ating guest ngayong umaga kasi marami siyang katanungan na puwedeng masagot niya ngayong umaga.

    ‘Yung ating special guest, Ka Ely, siya ‘yung OIC, executive vice president, and chief operating officer ng PhilHealth. Napakarami pong tanong ng ating listeners tungkol sa mga benefits ng PhilHealth, kaya ngayong umaga po, bigyang-galang po natin, Mr. Ruben John Basa. Magandang umaga po sa’yo, sir.

    RUBEN BASA: Magandang umaga po, Vice President, Sir Ely, at sa lahat po ng ating nakikinig ngayon araw.

    VP LENI: Alam mo, Ka Ely, alam ng mga kababayan natin ‘yung PhilHealth, pero sa napakatagal kasing panahon, parang ang alam nila, ‘yung puwede lang makinabang sa PhilHealth, ‘yung mga merong capacity na maghulog every month. Parating ‘pag may humihingi po sa amin ng tulong, sasabihin po sa amin, “Hindi po kasi kami PhilHealth member.”

    Alam mo, Ka Ely, parang for a very long time, ‘yung mga empleyado lang ‘yung mga members ng PhilHealth. Pero matagal-tagal na din na in-expand ‘yung coverage nito. Meron silang programa na ang tawag, “Kalusugang Pangkalahatan.” Baka puwede n’yo po kaming bigyan ng idea kung ano ‘yung “Kalusugang Pangkalahatan.”

    RUBEN BASA: Tama po, Ma’am. Actually, matagal-tagal na ang PhilHealth, pero marami pang mga kababayan natin ang talagang kulang sa impormasyon sa PhilHealth. Akala nga nila ‘yung mga nagtatrabaho lang ang puwedeng magkaroon ng PhilHealth. Pero pinalawak na po natin ang ating programa. Du’n po nagsimula ng 2014, nu’ng huling bahagi ng 2014…

    VP LENI: 2014, hindi na lang siya limited sa mga empleyado.

    RUBEN BASA: Opo. Lahat po ng senior citizens, member na ng PhilHealth, basta po–

    VP LENI: Ayan po, nakikinig tayo, lahat ng senior citizens.

    RUBEN BASA: Basta po umabot na ng 60 years old ay miyembro na ng PhilHealth.

    VP LENI: Automatic na ‘yon.

    RUBEN BASA: Automatic na po ‘yon. Magtungo lamang kayo sa opisina natin sa PhilHealth, o maski po sa mga OSCA sa mga local government units. Sa mga Office of Senior Citizens Affairs ay magpatala para automatic na miyembro na po ng PhilHealth.

    VP LENI: Maliban po sa seniors, sino pa po ‘yung automatic na members?

    RUBEN BASA: Marami pa po tayong mga kababayan… ‘Yung mga nakalista sa DSWD, ‘yung mahihirap nating mga kababayan. Ngayon po umaabot sa 15 milyong pamilya ang covered po ng PhilHealth.

    VP LENI: Napakarami.

    RUBEN BASA: Opo. Simula po nu’ng 2013-2014, 15 milyong pamilyang Pilipino na po ang covered ng PhilHealth.

    VP LENI: Pero ito, Sir, na listahan ng DSWD, hindi naman ito limited sa listahan ng 4Ps?

    RUBEN BASA: Hindi po. Actually mas malawak po siyang listahan, dahil ‘yung 4Ps, ito po ‘yung talagang mahihirap. Du’n po sa kino-cover ng PhilHealth, sinakop ng PhilHealth, pati po ‘yung mga medyo may kakayahan, pero talagang mahirap pa ring maituturing ay isinama ng PhilHealth.

    VP LENI: ‘Yung listaha ba nating sinasabi, ito ‘yung NHTS? ‘Yung National Household Targeting System?

    RUBEN BASA: Tama po. ‘Yan po ‘yung NHTS na covered ng PhilHealth.

    VP LENI: ‘Pag kasama ka po do’n sa 15 million na nasa listahan ng DSWD, ano ‘yung kailangan mong gawin para maka-avail ng PhilHealth.

    RUBEN BASA: Ma’am, magpunta lang po sa anong ospital, pero mas mabuti kung sa pampublikong ospital. Maaaring DOH o LGU hospital, dahil po doon walang dagdag na bayad. No Balance Billing. Basta pumunta po doon, lahat ng pagpapagamot ay sagot ng PhilHealth.

    VP LENI: Ito po, ‘yung maraming hindi nakakaintindi sa No Balance Billing, kasi marami pa din pong– Halimbawa, nu’ng congressman pa po ako, napakahaba parati nu’ng pila sa opisina ng mga taong humihingi ng tulong. Parati din naming ine-explain na pupunta lang sila. Bawat government hospital po, may social worker. Ang lahat pong government hospital, may social worker. Pupunta ka lang do’n. Meron sila dapat ng listahan ng mga mahihirap na nasa listahan ng DSWD. Pupunta lang sila do’n, tapos wala na silang babayaran? Gano’n po ba ‘yon?

    RUBEN BASA: Yes po. ‘Pag nagkasakit po sila, wala na po silang babayaran, at sagot na ng PhilHealth at ng ospital ang kanilang pagpapagamot.

    VP LENI: ‘Yung isang katanungan, Sir, na parating bumabalik sa opisina nu’ng nasa Congress pa ‘ko: “Sinasabi wala na kaming babayaran, pero ang sabi sa ospital, hindi daw do’n kasali ‘yung bayad sa doktor.”

    RUBEN BASA: Ay, dapat po, Ma’am, kasama na po ‘yon. Pero ‘yon nga po, kung may mga gano’ng klaseng reklamo, inaanyayahan po natin ‘yung ating mga kababayan, ‘yung ating mga miyembro, na tumawag sa atin para mabigyan din natin ng feedback ‘yung mga ospital.

    ELY: Siguro po, baka sa private hospital, kasi ang alam ko kapag private hospital, may dagdag po. Ang rate ay depende, may sosobra.

    RUBEN BASA: Tama po, Sir Ely, kapag gano’n.

    VP LENI: Tapos ‘yung isa pa pong tanong, kasi hindi pa… Parang noong hindi pa expanded. Naaalala ko ‘yon kasi noong nanganak ako. Parang hindi ka makaka-avail – dati ‘yon ha. Hindi ka makaka-avail kung hindi ka nakapaghulog ng tatlong buwan. ‘Yung isa din, hindi ka makaka-avail kung hindi ka naka-confine. ‘Yung… Anong tawag do’n?

    RUBEN BASA: Outpatient po.

    VP LENI: Oo, ‘pag outpatient ka, pumunta ka sa ospital para lang magpa-checkup, ‘yung mga gastos no’n hindi puwede sa PhilHealth. Pero ang alam ko, Sir, mula nu’ng 2014, hindi na gano’n.

    RUBEN BASA: Opo, opo. Ma’am, ‘yung sa unang una, ‘yung kailangang hulog, ito po ‘yung para sa ating informal sector. Ito ‘yung may mga kakayahang magbayad, pero hindi naman sagot ng gobyerno ang kanilang premium.

    VP LENI: At ito ‘yung wala sa listahan ng DSWD.

    RUBEN BASA: At wala sila sa listahan… Hinihikayat natin sila na regular na magbayad ng PhilHealth.Ito po ay 200 pesos a month. Puwede pong buwan-buwan, quarterly, semi-annual.

    Pero Ma’am, sa mga buntis nating nakikinig, maski po walang hulog na bayad.

    VP LENI: At wala ka do’n sa listahan…

    RUBEN BASA: … at wala sa listahan, puwede pong magpamiyembro sa PhilHealth sa mismong panganganak na. Ito po ay sa isa nating espesyal na programa na tinatawag na “Women About to Give Birth.” Kasi alam po natin na marami sa ating mga ina, dahil hindi naman natin gustong makadagdag pa sa kanilang paghihirap… Kahit na doon po sa araw ng kanilang panganganak, puwede silang maging miyembro.

    VP LENI: Naku, napakalaking bagay no’n! Kasi alam mo, Ka Ely, naaalala ko noong manganganak ako sa bunso ko, ‘yun ‘yung sabi sa ‘kin. Kasi alam mo nagpalit ako ng trabaho, nahinto ‘yung aking paghulog. ‘Yun ‘yung sabi sa akin, hindi pa ako nakakatatlong buwan.

    Pero ngayon iba na ‘yon. Mula po 2014, ‘yung sinasabi expanded na ‘to, kahit hindi ka nakakapaghulog, basta senior citizen ka o kabahagi ka do’n sa listahan ng DSWD, automatic na. Ang sinasabi po ngayon ni Mr. Basa, doon sa mga buntis na manganganak na, kahit hindi nakahulog at kahit wala doon sa listahan ng DSWD, puwede nang automatic din.

    RUBEN BASA: Opo. Magbayad lang po ng kanilang–

    ELY: Pero ang alam ko, ito ay sa unang pagbubuntis.

    RUBEN BASA: Opo, sa unang pagbubuntis.

    VP LENI: Sa unang pagbubuntis lang. Ayun, iklaro po natin. Unang pagbubuntis lang.

    ELY: Kasi meron po akong segment dito for PhilHealth tuwing Thursday. Tapos alam naman po natin dito po, maraming humihiling dito… Alam naman natin ‘yung kasabihan, “Prevention is better than cure. Ang hinihiling po sana ng ating mga kababayan, ‘yung sa pagpapa-checkup, pagpapalaboratoryo, hindi pa po… Ano na po bang estado nito?

    RUBEN BASA: Tama po ‘yan, Sir Ely. Isa po ‘yan sa susunod na malaking benepisyong pinag-aaralan ng PhilHealth, ‘yung Outpatient Package, na hindi na kailangang magpaospital, Ma’am.

    VP LENI: Oo.

    RUBEN BASA: ‘Yung kailangan lang magpakonsulta, lalo kung may nararamdaman na sakit. Kasi ang DOH, ito po ay pang-wellness. Pero kung may nararamdaman na – meron nang ubo, nanghihina. Hindi naman kailangang nanghihina, pero ito ‘yung ginagawan na ng PhilHealth ng isang healthcare package.

    VP LENI: Pero ngayon po, halimbawa, sabihin natin nasa listahan ka ng DSWD. Meron kang sakit, pumunta ka sa ospital, tinreat ka, merong listahan ang doktor, pero ‘di ka kailangang i-confine. Ang tanong, ‘yung reseta bang ‘yun, puwede ba nilang i-avail ‘yun sa PhilHealth?

    RUBEN BASA: Hindi pa po.

    VP LENI: Hindi pa ngayon.

    RUBEN BASA: Hindi pa ngayon.

    VP LENI: Pero ngayon, halimbawang na-confine ka…

    RUBEN BASA: Kasama na po ‘yung gamot sa confinement.

    ELY: Pero dito sa PhilHealth, merong mga gustong magmiyembro, hindi naman kinakailangang… Meron kasing ‘yung kailangang magpa-checkup muna, baka may sakit ka, hindi na tatanggapin, eh. Kung may mabigat ka na kasing sakit, ibig sabihin puro bayad kasi sila, eh. Dito po sa PhilHealth, wala pong tanong-tanong. Kahit may sakit po yata, ‘di ba?

    RUBEN BASA: Opo. Wala po tayong ‘yung tinatawag na pre-existing condition. Kahit po may sakit.

    ELY: ‘Yan ang maganda rito.

    VP LENI: Ito rin ‘yung tanong, Mr. Basa. Halimbawa na-confine ka, sabihin natin na mahirap ka, kabahagi ka sa listahan ng DSWD o senior citizen ka, pero malala ‘yung sakit mo, medyo natagalan ka sa ospital. Napakalaki nu’ng billing. Papa’no ‘yon?

    RUBEN BASA: Meron po tayo ‘yung kung medyo may kalubhaan ‘yung sakit, tinatawag natin na “Z Benefits.” Malaki po ang tulong na ibinibigay dito…

    VP LENI: ‘Yung Z package din maraming hindi nakakaintindi.

    RUBEN BASA: Ito, para sa mga usually na talagang masasabi nating malaki ang gastos, gaya ng cancer, ‘yung kailangan ng transplant. Mas malaki po ang ibinabayad dito ng PhilHealth. Katulad ng breast at sa prostate, mga 100,000 po ang ibinabayad.

    VP LENI: Napakalaking bagay nito, Ka Ely, kasi marami ngayong mga nakakausap natin… Halimbawa may bukol na grabe na. Tinanong natin ‘yung nagpa-checkup na ba. Parating ang sagot sa atin, “Takot po kaming magpa-checkup kasi po baka cancer. Wala naman po kaming pambayad.”

    Ito po sinasabi sa atin ni Mr. Basa na meron nang Z package ‘yung PhilHealth, na ‘pag ganitong malulubhang sakit, gaya ng cancer, sakit sa puso – ‘di ba kasali din siya? – mas malaki ang binibigay ng PhilHealth.

    Sabi niya nga, ‘pag breast cancer, hanggang 100,000.

    ELY: Pero halimbawa sa sakit sa puso, magpapaopera. Halimbawa, government hospital, Heart Center. Magkano po ba? Kung maba-bypass o ooperahan sa puso?

    RUBEN BASA: Meron po tayong package na 550,000.

    VP LENI: Ang laki no’n. Para saan po ‘yon?

    RUBEN BASA: Para sa CABG, ‘yung Coronary Bypass po.

    VP LENI: So ‘yung mga may sakit sa puso, dapat hindi na sila natatakot magpa-checkup. Kasi ito, kahit hindi sila miyembro ng PhilHealth, basta automatic na membership, hanggang 550,000 po, sasagutin ng PhilHealth.

    Meron din po kaming mga na-encounter na na-stroke na. Actually napakarami nito, Ka Ely. Kapag bumababa kami sa mga laylayan communities– Gaya po nu’ng Biyernes, nasa Pateros kami. Isa sa mga binisita naming pamilya, na-stroke na siya. Kalahati ng katawan parang hinihila niya na lang. Pero ‘yung mga ganito mahalaga ‘yung rehabilitation. Pero parang sinasabi, “Wala naman po kaming perang pampa-rehab.”

    ‘Yung pagpapa-rehab ba, kabahagi na ba ‘yon ng services ng PhilHealth?

    RUBEN BASA: Ma’am, ‘yon po ay inuumpisahan pa lang natin. Wala pa po tayo talagang programa para sa rehabilitation. Meron po tayong programa para sa mga bata na inumpisahan. Para sa mga batang may kapansanan sa pandinig, sa paningin, o kaya ‘yung kanilang paglakad. Sa mga bata po, inuumpisahan.

    VP LENI: ‘Yung ano, sir… Isa pang napakaraming pasyente ‘yung dialysis. Diyan po sa dialysis kasi ‘yung pasyente dito, hindi lang one time. Hindi lang isang beses ka magpapa-dialysis. Karamihan at least once a week. So ang tanong, nacha-charge ba sa PhilHealth ‘yung dialysis?

    RUBEN BASA: Ma’am, ang dialysis ang pinakamalaking bayad ng PhilHealth. Ngayon po nagbabayad ang PhilHealth ng 2,600 kada session, pero ito po ay for 90 sessions.

    VP LENI: Hanggang 90 sessions ang puwedeng sagutin ng PhilHealth.

    RUBEN BASA: Opo. Dati hanggang 45 sessions lang ang sinasagot, Ka Ely, pero dinagdagan ng PhilHealth. Dinoble, ginawang 90 sessions.

    VP LENI: Oo, kasi naaalala ko nu’ng nakaraang… Siguro dalawa, tatlong linggo na ang nakakaraan, pumunta kami sa Dagat-dagatan. ‘Yung isang pamilyang binisita namin, ‘yun nga, kailangan niya nang i-dialysis, pero kinukuwento ng nanay kung saan-saan siya napupunta, humihingi ng tulong. Hindi niya alam puwede pala ‘yon sa PhilHealth.

    RUBEN BASA: Opo. Ma’am, isa pa pong idagdag natin sa atin pong mga nakikinig… Kung wala po tayo sa listahan ng PhilHealth, pero tayo po ay talagang mahirap, puwede po tayong pumunta sa kahit anong government hospital at puwede po silang maisama sa tinatawag na Point of Service. Maski po wala sa listahan.

    VP LENI: ‘Yon, napakahalaga no’n kasi ang kinukuwento po ni Mr. Basa kanina, ‘pag nasa listahan po kayo ng DSWD, na isa kayo sa mga mahihirap, automatic ‘yung membership. Pero ang sinasabi niya po ngayon – kasi posible naman ‘to – baka wala ka nu’ng nag-survey ‘yung DSWD, pero mahirap ka, wala ka sa listahan, puwede po kayong pumunta sa any government hospital para magpalista. Ang tawag daw po dito ay Point of Service. Napakahalaga po nito, Mr. Basa. Point of Service, magpapalista ka para ‘yung mga pangangailangan mo madamay na.

    Kasi alam n’yo po, Mr. Basa, nu’ng Lunes, nandoon po kami sa Balo-i sa Lanao del Norte. Isa po itong evacuation center. Meron po doong isang babae, akala po namin buntis. Malaki ‘yung tiyan. So tinatanong ko siya, sabi ko, “Kailan ka manganganak?” Ang sabi po sa akin, “Ma’am, hindi po ako buntis. Kaya po malaki ‘yung tiyan ko kasi may na-miss na po ako’ng apat na dialysis sessions. Hindi po ako umiihi. Kaya ‘yung paglaki ng tiyan ko siguro dahil doon.”

    Natakot ako kasi ang problema nito, baka malason ‘yung kaniyang dugo. Ang sabi ko, “Bakit hindi ka nagpapa-dialysis?” Sabi niya, “Kasi po wala akong pera.”

    Hindi niya alam na puwede pala ‘yon: pumunta ka sa government hospital, magpalista, libre na ‘yon, kasi hanggang 90 sessions ang libre.

    RUBEN BASA: Opo.

    VP LENI: Napakahalaga no’n, Ka Ely.

    ELY: Sa mga nakikinig nationwide, importante na alam n’yo po ang mga programa at maaring pong ibinibigay na serbisyo, benepisyo, ng ating gobyerno. Kasi ang mahirap ‘yung… Kailangan, gusto pupunta pa sa inyong bahay para ipaalam. ‘Di naman po, kailangang magtrabaho. Magtingin-tingin siguro, Ma’am. Bumisita rin sa kanilang mga barangay.

    VP LENI: Nakakaawa rin, Ka Ely, kasi ‘yung iba… Alam mo, kahit pa libre ‘yung checkup, ‘yung pamasahe na lang. Kung iikutin mo ‘yung lahat ng hihingan ng tulong, parang namamalimos sa tulong, na ‘yun pala may programa na ‘yung gobyerno na libre na kayo.

    At ngayong summer, Ka Ely, pansin ko. ‘Pag summer, napakaraming pasyente na nakagat ng aso. Napakamahal ng injection sa mga nakagat ng aso, so itatanong din natin kay Mr. Basa, kabahagi po ba ‘yon ng PhilHealth?

    RUBEN BASA: Opo, Ma’am. Meron po tayong package para sa mga nakagat ng aso. Meron po tayong treatment po diyan. Tatlong libo ang bayad ng PhilHealth.

    VP LENI: Oo, kasi napakamahal ng injection… Ito, parang ilang injections ‘yung kailangan, kaya sa mga nakikinig po sa atin, bayad din po ng PhilHealth ‘yung mga kagat ng aso. At sabi ni Sir, 3,000 bawat injection. ‘Yun po ‘yung iko-cover ng PhilHealth.

    Kasi alam n’yo po, lalo ‘pag April-May, napakarami, napakarami na reklamong nakagat ng aso. Kaya napakahalaga po ng impormasyon na ‘yan.

    Isa pa pong pangmatagalan din na treatment ‘yung kailangan, ‘yung pang-TB. Kasi hindi siya one-time. So ‘yung mga may TB, kabahagi po ba ‘yon?

    RUBEN BASA: Opo. Bukod po sa tulong ng Department of Health, meron pong separate na bayad ang PhilHealth na apat na libo sa bawat pasyente ng TB.

    VP LENI: Meron pang isa, Sir. Siguro huli ko na ‘tong tanong. Paminsan, libre nga ‘yung hospitalization, pero may mga laboratory na kailangan, pero ‘yung government hospital, walang laboratory. So kailangan silang magpa-lab sa isang private na ospital. Ano ba ‘yung solusyon na puwede nating ibigay sa kanila?

    RUBEN BASA: Ma’am, isa po ‘yan sa mga naririnig natin na reklamo at hinaing ng ating mga kababayan. Kaya po sana– Talagang lumalaki ‘yung bayad namin sa mga ospital, sana magamit po ng mga ospital para mapanatili po na umaandar ‘yung kanilang mga makina, ‘yung kanilang mga laboratory.

    VP LENI: Kasi madalas po ‘yong dahilan. Libre sana sa government hospital, pero sasabihin, “Wala po kaming laboratory. Punta po kayo dito.” Ang problema, ‘pag pupunta sila sa private, hindi na covered ng PhilHealth ‘yon

    RUBEN BASA: Mas mahal na rin po.

    ELY: Magandang masama rin na ‘yung mga medical checkup, kasi ‘yung mga kababayan sa ‘tin takot magpunta kasi mahal ang bayad.

    VP LENI: Oo, oo.

    ELY: … Para malaman agad kung may sakit siya o wala.

    VP LENI: Totoo po. Lalo itong cancer, Mr. Basa. Marami kaming nadadaanan na may bukol. ‘Pag nakita mo, mukhang kakaiba ‘yung bukol. ‘Pag tinanong mo kung nagpa-checkup na, ang sabi, “Hindi pa po kasi takot kami at wala naman po kaming pambayad.”

    Ayun po, ‘yung mga nakikinig sa atin ngayon, kailangang alalahanin po natin na basta pumunta po tayo sa government hospital… Kahit ano pong government hospital ‘yon – whether local, whether DOH – puwede po tayong maka-avail nitong Point of Care (Service), No Balance Billing.

    Pero ‘yung halimbawa po… Halimbawa, ‘yung kailangan nilang treatment wala sa government hospital, pero nasa private hospital, hanggang sa anong– Hanggang magkano o hanggang saan sila matutulungan ng PhilHealth?

    RUBEN BASA: Ma’am, meron po tayo ‘yung sa case rates. Hindi nga lang siya No Balance Billing, pero malaki rin ang masasagot ng PhilHealth. Ito po siguro ‘yung isang tulungan natin na mataas, lalo na kapag mahihirap.

    VP LENI: ‘Yung kinukuwento po ni Mr. Basa, advice po natin sa lahat ng nakikinig, mas mabuti po na sa government hospital para No Balance Billing. Ang gusto pong sabihin ng No Balance Billing, hindi po maaaring hindi kayo palabasin dahil may balanse pa kayo. Bawal po ‘yon. Pero hindi po natin ito mai-impose ‘pag private hospital. Kasi ‘pag private hospital po, kahit makaka-avail po tayo ng PhilHealth, hindi ‘yung buong amount. Malaki-laki din po ‘yung nababawas ng PhilHealth, pero hindi po ‘yung buong amount. Kaya po siguro napakahalagang information po ito, Ka Ely. Kung meron rin lang government hospital, mas maigi na do’n.

    ELY: Pero sana din po, maganda rin ‘yung maging mabilis ‘yung aksyon ng PhilHealth sa mga reklamo, kasi kadalasan sa ibang ospital, limitado ‘yung doktor, so napipilitan ‘yung iba na doon po sa private. At ‘yun pong marami pong kulang na kagamitan. Alam naman natin limitado po ang resources at budget ng bawat ospital. Pero sana po kapag may mga ganoong lumabag, baka po iniipit lang o tinatago…

    VP LENI: Kaya nga mahalaga, Ka Ely, ‘yung kinuwento sa atin ni Mr. Basa na sa laki ng binabayad ng PhilHealth sa government hospitals, sana nai-invest din ito, nai-invest sa mga gamit. Kasi magagamit ng mga susunod na pasyente, hindi na mapipilitan na pumunta sa private na… ‘Yung mga laboratory talaga, sana meron na ‘yung mga government hospital ng ganito.

    ELY: At siguro, alam naman natin, ‘yung sa mga senior citizens, ‘yung sa mata. May mga naparusahan na po ba doon, ‘yung hindi naman kailangang operahan, inooperahan para mapalaki ‘yung koleksyon sa PhilHealth?

    RUBEN BASA: Opo, sir. Inayos po natin ‘yon.

    VP LENI: Pero ito, Ka Ely, itong si Mr. Basa – napakatagal n’yo na po pala; institusyon na po pala kayo sa PhilHealth – napakatagal na niya, kaya marami na siyang pinagdaanan. Pero mahalaga po ‘yung sinabi niya na mula 2014, napakalaki na ng pagbabago ng PhilHealth, kasi hindi na lang siya naging limitado sa mga miyembrong nagbabayad, pero para na rin sa mga mahihirap. Kaya itong impormasyon na ‘to, makakahikayat sa mga nakikinig sa atin, na hindi dahilan ‘yung kahirapan para hindi magpa-checkup, kasi nandiyan na po ‘yung PhilHealth.

    ELY: Okay. So, Mr. Basa, salamat po sa inyong oras.

    RUBEN BASA: Salamat din po.

    VP LENI: Napakahalaga po ng impormasyon na binigay n’yo po sa aming mga tagapakinig.

    ELY: Okay, salamat po. Sa atin pong mga listeners, siguro naman nakakuha kayo ng sapat na impormasyon. At para po sa ating lahat ito, itong ginawang pagbibigay po ng impormasyon ng PhilHealth. Samantala, mga kasama, mamaya sa ating huling bahagi, meron po tayong… May guest po tayo, ito po ay cancer survivor. Ito po ay bahagi ng Istorya ng Pag-asa.

    Good morning kay ating Kuyang Eric San Juan. Good morning.

    [END GAP 2]

    [GAP 3: INTERVIEW WITH RUDY LABATA, CANCER SURVIVOR]

    ELY: Okay, samantala, mga kasama, tayo po ay napapakinggan sa RMN Naga-DWNX 91.1, RMN Cebu-DYHP 612, RMN Cagayan de Oro-DXCC 828, at RMN Davao-DXDC 621.

    At siyempre napapanood din po tayo, nasusubaybayan sa “RMN News Nationwide: The Sound of the Nation” sa Facebook, gayon din po sa Office of the Vice President. So talagang puwede po kayo, kahit nasaan po kayo ay mapapakinggan n’yo po at mapapanood ang “BISErbisyong Leni” dito po sa RMN.

    [music]

    ELY: At sa oras na 9:47… Ma’am, meron po tayong panauhin dito po sa ating studio.

    VP LENI: Napakahalaga ng ating panauhin, Ka Ely. Kanina kinukuwento ko na may malaking okasyon ‘yung aming opisina, in partnership with the city government of Pasay noong Miyerkules. Ni-launch natin ‘yung parang social media arm ng Istorya ng Pag-asa.

    Kinukuwento ko kanina, Ka Ely, na ‘yung Istorya ng Pag-asa, parang may fini-feature tayo na mga ordinaryong tao, pero inspirasyon para sa lahat ‘yung kanilang mga kuwento. At gusto na nating palitan ‘yung mga awayan, gusto na nating palitan ‘yung mga negatibo, na parang ang pinag-uusapan natin ‘yung magaganda.

    At ipinakita natin ‘yan noong Miyerkules. Napakaraming nag-participate nu’ng nating social media launch. At meron kaming fineature doon na apat, apat na istorya ng pag-asa. Pero doon sa apat, kasama natin ‘yung isa do’n. Ang pangalan niya, si Rudy Labata. Napakabata niya pa, Ka Ely, pero nu’ng nagsalita siya sa stage, na-inspire tayo sa kuwento niya.

    Kasi ‘yung kuwento niya, Ka Ely, nu’ng 2010 – 13 years old pa lang siya noon – na-diagnose siya ng isang klaseng cancer. Tatanungin natin siya nu’n. Na-diagnose siya. Maraming kahirapang pinagdaanan, kasi hindi naman siya mayaman. Kinukuwento niya… Rudy, ano nga ‘yung trabaho ng tatay mo, ‘yung kinukuwento mo?

    RUDY LABATA: Ma’am, tricycle driver po.

    VP LENI: ‘Yon, tricycle driver. Tricycle driver ‘yung kaniyang tatay. Tapos ‘yung nanay?

    RUDY LABATA: Kasambahay.

    VP LENI: Kasambahay… Tricycle driver ‘yung tatay, kasambahay ‘yung nanay. Pero ito, Ka Ely, na-diagnose siya ng cancer, at ‘yung kuwento niya nakaka-inspire talaga. Magandang umaga sa’yo, Rudy. Magbati ka muna sa ating mga tagapakinig.

    RUDY LABATA: Magandang umaga po sa lahat ng nakikinig po dito.

    KA ELY: Batang bata pa ‘to… Anong klaseng cancer?

    RUDY LABATA: Nu’ng 2007 po…

    VP LENI: 2007 ba? Akala ko 2010.

    RUDY LABATA: ALL po, acute lymphoblastic leukemia po.

    VP LENI: Anong klaseng leukemia ‘yung acute lymphoblastic leukemia?

    RUDY LABATA: Tumatama po siya sa mga 0 to 18 years old po na mga bata. Tapos madali po siyang gamutin kapag 10 years old pababa. Pero high-risk na po siya sa mga 11 to 18.

    VP LENI: So maganda sana kung ma-diagnose na siya nang hindi ka pa 10 years old. Eh 13 ka na no’n, ‘di ba? RUDY LABATA: So high-risk na po ako noon. Kasi po ‘yung leukemia, marami pong klase – ‘yung ALL, CLL, saka ‘yung AML… Tapos sa ALL po wala kasing stage-stage.

    VP LENI: ‘Yung ibang cancer, may Stage 1 to Stage 4…

    RUDY LABATA: ‘Yung ALL po wala pong stage…

    VP LENI: Bakit walang stage?

    RUDY LABATA: Iba-iba po kasi ‘yung case ng gano’n.

    VP LENI: Pero ‘yung sa’yo, paano mo nalaman na meron kang gano’n? Anong naramdaman mo?

    RUDY LABATA: Ang symptoms po sa akin… Nag-start po kasi siya ng June. May times po na bigla akong mamumutla na ilang minuto, tapos babalik naman po. Tapos on-off, on-off ‘yung lagnat. Akala po nina Mama normal lang na lagnat.

    VP LENI: Kasi normal lang naman sa mga bata, sa lumalaking mga bata.

    RUDY LABATA: Tapos may times po na sumasakit na ‘yung kasu-kasuan. Ta’s akala rin po ni Mama pilay lang, magpapahilot… Tapos mawawala po siya ng two days, ta’s babalik na naman.

    VP LENI: Gaano katagal bago ka nagpa-checkup?

    RUDY LABATA: Matagal rin po, mga three months, kasi po siyempre po si Mama… Ayaw pong magpadala ni Mama sa ospital kasi po mahal. Ta’s ano po, clinic clinic po ganiyan. ‘Yung iba po sinasabi may ulcer, may TB. Iba-iba po. Ano-ano na pong gamot ‘yung tine-take ko po.

    VP LENI: Mahalaga ito, Ka Ely, sa mga nakikinig sa atin. Kasi itong ikinukuwento ni Rudy sa atin, parang ‘yung pinakasintomas lang namumutla, babalik din sa tamang kulay, pabalik-balik ‘yung lagnat, sumasakit ‘yung kasu-kasuan. Parang ano ito, eh. Normal ‘to na nararamdaman. Hindi natin alam na malala na pala… Kailan nalaman na malala na pala?

    RUDY LABATA: Ano po, nu’ng pinilit po ni Tita si Mama… Security po kasi si Tita sa UST. At the time may charity pa po sila, pumila kami sa OPD. Nagpa-lab po ako. Tapos ‘yung hemoglobin ko po is 57 na lang.

    VP LENI: Ang normal, ilan ‘yon?

    RUDY LABATA: Nasa 120. So salin po agad ng dugo.

    Ang unang diagnosis po sa akin ng mga doktor do’n is anemic. Nagtataka lang po sila bakit masakit ‘yung kasu-kasuan ko. Dapat hindi naman po. Saka may times po na ‘di na po ako nakakalakad… dahil sa sobrang sakit na po.

    Sabi ng doktor, to be sure daw po, nag-undergo po ako ng bone marrow, para po malaman.

    Nag-undergo po ako no’n. After three days, na-diagnose na ako.

    VP LENI: Buti naisipan ng doktor, ‘no? Na mag-bone marrow test ka.

    RUDY LABATA: Kasi wala po akong pasa-pasa. ‘Yung iba, ‘pag sinabing may leukemia, may pasa…

    VP LENI: Ikaw wala kang gano’n?

    RUDY LABATA: Wala po. Ang sakit lang ng kasu-kasuan ko.

    VP LENI: Tapos nu’ng nalaman na ALL pala na leukemia, anong klaseng treatment ‘yung pinagdaanan mo?

    RUDY LABATA: Nag-undergo po ako ng eight months na chemotherapy, ‘yung palagi pong nasa ospital, naka-confine… sa UST din po. Sa charity po nila do’n, dati po.

    VP LENI: Charity, parang walang pinabayaran?

    RUDY LABATA: Wala po, libre po ‘yung bed po saka doktor at that time… Tapos one year mahigit po na chemotherapy pa rin po na outpatient. Isang oras.

    VP LENI: Pero paano ‘yon, huminto kang mag-aral?

    RUDY LABATA: Opo.

    VP LENI: Elementary ka or high school?

    RUDY LABATA: High school po… Nu’ng eight months na chemotherapy po, ang sabi ko po sa doktor, ‘pag natapos ko po ‘yon, gusto kong mag-aral. Tapos po sabi ng doktor ko, ‘pag natapos ko ‘yung eight months chemotherapy po – which is wala pa raw pong nakakagawa no’n –

    VP LENI: Gusto mong sabihin walang nakakagawa, ‘yung iba bago ‘yung eight months, namamatay na?

    RUDY LABATA: Hindi naman po. Matagal lang po. Kasi po ‘yung iba po, ano eh, nagre-react ‘yung katawan. Hindi po ako, ‘yung bumababa po ‘yung immune system. ‘Pag nagki-chemotherapy po bumababa ‘yung immune system…

    VP LENI: Oo, sa mga nakikinig sa atin, ‘yung chemotherapy, pinapatay niya ‘yung pangit na cancer cells. Ang problema nadadamay ‘yung healthy na cells.

    RUDY LABATA: Kaya po kung napapansin nila, ‘yung mga cancer patients po nakakalbo.

    VP LENI: … Tapos nawawalan ng panlasa, ‘di ba?

    RUDY LABATA: Opo, kasi pati po ‘yung good cells nadadamay.

    VP LENI: Pero sa’yo… Hindi ka naman nakalbo?

    RUDY LABATA: Numipis po ‘yung buhok.

    ELY: Dito sa, parang bigyan po natin ng inspirasyon ‘yung ating mga kababayan… Kasi kahit mahirap na malampasan ‘yung ganito sa buhay…

    VP LENI: Kasi ‘yung kuwento sa atin ni Rudy, Ka Ely, kasambahay ‘yung nanay niya, tricycle driver ‘yung tatay niya. Pero may auntie siya na security guard sa UST. ‘Yun ‘yung nalaman yata ng auntie niya na may charity unit noon ang UST. Ngayon ba wala na?

    RUDY LABATA: Wala na po…

    VP LENI: Sa charity ward, libre ‘yung doktor saka ‘yung kama. So ‘yung binabayaran ‘yung gamot… ‘Yung gamot, saan kayo kumuha?

    RUDY LABATA: Humihingi po si Mama kung saan-saan. Sa radyo, sa PCSO po, ta’s ‘yung sa Kythe… Halimbawa po kulang po ako ng three vials ng gamot, pino-provide po ni Kythe para makatuloy po ako.

    VP LENI: Itong si Rudy, kaya natin nakilala kasi ka-partner natin ‘yung Kythe. ‘Yung Kythe, isa siyang foundaton na inaalagaan niya mga bata na merong cancer. At itong si Rudy, isa ito sa mga bata na natulungan ng Kythe. Kinukuwento niya na ‘yung nanay niya, kung saan saan humihingi – sa radyo, sa PCSO – pero ‘pag kinukulang pa rin, ‘yung Kythe ‘yung sumasalo.

    At ‘yung inspirasyon dito, Ka Ely, kasi parang ‘yung kuwento ni Rudy sa amin sa launch ng Istorya ng Pag-asa, parang ang laking tulong sa kaniya ng Kythe. Kinukuwento niya ang laking lungkot sa ospital, pero ‘yung Kythe talaga ‘yung nando’n para pasiglahin ‘yung mga batang dumadaan sa cancer.

    Nu’ng gumaling siya, Ka Ely, volunteer na siya ng Kythe. Kung ano ‘yung ginagawa ng Kythe sa kaniya dati noong siya ay may cancer pa, ‘yun na rin ‘yung ginagawa niya ngayon para doon sa mga pasyente ng Kythe.

    ELY: So Rudy, baka meron kang maipapayo, mensahe sa ating mga listeners na may mga kamag-anak na may sakit na ganiyan, o sila mismo ang may sakit na cancer, kasi masasabi po nating trahedya sa pamilya ‘yan.

    VP LENI: Oo, may kasabihan nga, Ka Ely, na ‘pag may cancer ang isa, parang buong pamilya na ‘yung may cancer.

    ELY: Ano ‘yung maipapayo mo?

    RUDY LABATA: Ang maipapayo ko po, unang una, pray to God po talaga. Lahat po ng pagsubok nalalampasan po.

    Saka be positive po. Ako po naniniwala po ako na kapag positive po kayo, makaka-attract po kayo ng positive. ‘Wag po dapat magiging negative po.

    Kapag nasa ospital, maging positive po ‘yung parents – lalo na po ‘yung parents – kasi po doon po kumukuha ng lakas ‘yung patient. Kasi katulad ko po, ‘yung parents ko po hindi naman pinapakita sa akin na umiiyak, pero alam ko naman po na hirap kung saan kukuha ng gamot.

    Saka tulungan po talaga at that time. Tinulungan ko rin ‘yung sarili ko po, na dapat di po ako papatalo sa cancer na ‘yan.

    VP LENI: Lumaban ka?

    RUDY LABATA: Opo. May times din naman po na naging negative po ako. Pero ano pong mapapala ko po kung hindi ko tutulungan ‘yung sarili ko?

    VP LENI: Ang maganda dito, Ka Ely, pagkatapos ng kaniyang mga treatment. Naging cancer-free ka, 2010? 2015. ‘Di matagal-tagal din ‘yon? Mga walong taon ka ring nakipaglaban sa cancer… pero nu’ng naging cancer-free ka– Kailan ka tumuloy na mag-aral?

    RUDY: Pumapasok po ako naka-mask lang… Naramdaman ko rin po ‘yung mga bully bully at the time. Kasi public school po, eh. Tapos naka-mask ako.

    VP LENI: So ang gusto mong sabihin, meron ka pang cancer, pero pasok ka na nang pasok sa school?

    RUDY LABATA: After po nu’ng eight months na chemotherapy, pinayagan na po ako ng doktor.

    VP LENI: Tapos nagtapos ka ng high school habang nagti-treatment ka pa? RUDY LABATA: Opo. Uma-absent lang po ako ‘pag chemo na.

    VP LENI: Ito kasi, Ka Ely, kahit may cancer siya, natapos niya ‘yung high school. At ngayon college na siya, scholar siya sa Our Lady of Fatima, ‘di ba?

    RUDY LABATA: Our Lady of Fatima University po. Pinag-aral po ako ni Ma’am Tess, na chair po doon…

    VP LENI: Tess Fonacier, siya ‘yung nagpapaaral sa’yo.

    RUDY LABATA: Opo.

    VP LENI: Naku, ito, Ka Ely, itong kuwento niya punung-puno ng pangarap. Gusto na agad makatapos para matulungan niya na din ‘yung magulang. Kaya doon po sa mga anak na may cancer, mahalaga din sa may cancer, ma-detect kaagad. Malaman kaagad, para ‘yung akmang treatment magawa na kaagad. Kasi ‘yung example po sa atin ni Rudy, hindi naman gustong sabihin na ‘pag may cancer ka na, mamamatay ka na. Ngayon, ang lakas lakas at nakakatulong na sa iba.

    ELY: Okay. Rudy, salamat sa iyo, ha? RUDY LABATA: Thank you din po.

    ELY: Salamat, at nawa ay nakapagbigay po ng inspirasyon ‘yung kaniyang kuwento. At siyempre, mismo sa pasyente po at sa mga tumataguyod na mga magulang.

    VP LENI: Oo. Maraming salamat sa’yo, Rudy. Tunay kang inspirasyon para sa aming lahat.

    ELY: Okay. Naku, may mga text messages din tayo tungkol dito sa PhilHealth. Linawin ko po ha? Itong PhilHealth, wala pong… Ito, 1995 po ito itinatag at inimplement. Universal Health Coverage dito po sa Pilipinas. 1995. Kaya wala pong dapat na umakong administrasyon dito. Batas po ito. Batas po ito. Kasi may mga nagte-text po na ginagamit…

    Para sa lahat po itong PhilHealth na ito.

    VP LENI: Marami pong administrasyon na ‘yung PhilHealth po nandiyan. ‘Yung ine-explain lang po sa atin ng ating guest, na mula 2014, sabi niya… Kaya ine-emphasize lang po natin kasi matagal na panahon… Matagal na panahon na ‘yung PhilHealth para lang doon sa mga may panghulog. Pero sinasabi niya na mula nu’ng 2014, kahit ‘yung mga walang panghulog, puwede nang maging automatic na miyembro ng PhilHealth.

    ELY: Kasi ako natatandaan ko noon, Medicare pa ‘yan, eh. Tapos ngayon, PhilHealth was created in 1995. Nadagdagan. Ngayon, pati senior citizen, ‘yung mahihirap talaga, puwede nang maka-avail.

    So ito po, Ma’am, bago tayo magpaalam, meron po tayong itong sa INP social media launch.

    VP LENI: Ito, gusto sana nating hikayatin… Kasi maraming nag-participate, Ka Ely, doon sa ating Istorya ng Pag-asa media launch. Gusto pa nating makahanap ng mga kuwentong gaya kay Rudy. Mga kuwento ng mga ordinaryong tao na nalampasan ‘yung pinakamahihirap na mga suliranin. Gusto po sana natin, kung meron kayong kakilala – o kung kayo mismo – na puwedeng i-feature natin ‘yung kuwento ng kaniyang buhay, baka po puwede lang pa-email sa istoryangpagasa@gmail.com. Ano po ‘yon, ang istoryangpagasa, one word lang; istoryangpagasa@gmail.com.

    Para po makilala namin kayo, malaman namin ‘yung inyong kuwento. Gusto po namin itong i-feature, hindi lang po doon sa travelling photo gallery, pero meron po tayong FB page para i-feature ‘yung mga kuwento, ‘yung mga istorya ng pag-asa na gaya ni Rudy, na magbibigay ng inspirasyon para sa ating lahat.

    Bago din tayo magtapos, Ka Ely, ang dami nating nagko-comment na FB Live viewers. Kahit saan-saan nanggaling. Merong taga-New York, California, Las Vegas, Riyadh, Maryland. Ontario, Canada. Saka dito sa iba’t ibang probinsya dito sa atin. Merong nagsasabi taga-Cebu sila, Bohol, Bacolod, Iloilo, Laguna. Dito sa Metro Manila, Mandaluyong. Merong Mindanao – maraming Mindanao. Antipolo, Pangasinan, Bicol.

    At merong mga organisasyon na bawat linggo yata kasama natin, Ka Ely. ‘Yung Samahan sa Tuwid na Daan Laban sa Katiwalian. Parang napaka-loyal nitong kasama natin. Meron din ‘yung TSM, ‘yung Silent Majority. Parati itong nagko-comment na nakikinig sila. Meron din ‘yung EDSA Pro-Dem, saka PTVR. Ayan, nag-comment sila ngayong umaga na kasama natin sila, kaya maraming, maraming salamat po sa inyo.

    ELY: Ako binabati ko rin ‘yung mga troll. Salamat, ha?

    [laughter]

    ELY: Pati ako… Sige, Ma’am, wala na po tayong oras. Paalam na tayo.

    VP LENI: Nagpapasalamat lang po kaming muli sa inyo. Nakakasama po namin linggo-linggo. Nagpapasalamat po tayo sa dalawang espesyal na bisita natin ngayong Linggo: kanina po si Mr. Basa ng PhilHealth, at ngayon naman si Rudy, na inspirasyon hindi lang sa mga kabataan, pero inspirasyon nating lahat bilang mga Pilipino.

    ELY: Maraming salamat po, mga kasama. At ‘yan po ang ating Bise Presidente Leni Robredo. At ako naman po si Ely Saludar. Hanggang sa susunod na linggo, alas-nuebe hanggang alas-diyes ng umaga.

    – 30 –

    Posted in Transcripts on Jul 02, 2017