This website adopts the Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0) as the accessibility standard for all its related web development and services. WCAG 2.0 is also an international standard, ISO 40500. This certifies it as a stable and referenceable technical standard.

WCAG 2.0 contains 12 guidelines organized under 4 principles: Perceivable, Operable, Understandable, and Robust (POUR for short). There are testable success criteria for each guideline. Compliance to these criteria is measured in three levels: A, AA, or AAA. A guide to understanding and implementing Web Content Accessibility Guidelines 2.0 is available at: https://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/

Accessibility Features

Shortcut Keys Combination Activation Combination keys used for each browser.

  • Chrome for Linux press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • Chrome for Windows press (Alt+shortcut_key)
  • For Firefox press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • For Internet Explorer press (Alt+Shift+shortcut_key) then press (enter)
  • On Mac OS press (Ctrl+Opt+shortcut_key)
  • Accessibility Statement (Combination + 0): Statement page that will show the available accessibility keys.
  • Home Page (Combination + H): Accessibility key for redirecting to homepage.
  • Main Content (Combination + R): Shortcut for viewing the content section of the current page.
  • FAQ (Combination + Q): Shortcut for FAQ page.
  • Contact (Combination + C): Shortcut for contact page or form inquiries.
  • Feedback (Combination + K): Shortcut for feedback page.
  • Site Map (Combination + M): Shortcut for site map (footer agency) section of the page.
  • Search (Combination + S): Shortcut for search page.
  • Click anywhere outside the dialog box to close this dialog box.

    BISErbisyong LENI – Episode 9

    9 July 2017

    [GAP 1: Review of VP’s week, earthquake preparedness]

    ELY: Magandang umaga, Pilipinas – Luzon, Visayas, at Mindanao! At siyempre ngayon po ay araw ng Sunday, Linggo, July 9, 2017. Muling sumasainyo ang isa na namang edisyon ng Biserbisyong Leni, nationwide!

    At siyempre, tayo po ay napapakinggan dito sa DZXL Manila-558, at ganoon din po sa RMN Naga-DWNX 91.1, RMN Cebu-DYHP 612, RMN Cagayan de Oro-DXCC 828, at RMN Davao-DXDC 621.

    Magandang umaga, Pilipinas! Ako pa rin po si Ely Saludar. At kasama po natin ang ating partner sa palatuntunan, BISErbisyong LENI, si Madam Vice President Leni Robredo. Ma’am, good morning po sa inyo!

    VP LENI: Good morning, Ka Ely. Good morning po sa lahat na nakikinig sa atin ngayong umaga. At para po sa mga tagapakinig natin na taga-Naga, marhay na aga po saindo gabos. Sa Cebu, Cagayan de Oro, at Davao, maayong buntag sa inyong tanan.

    At alam mo, Ka Ely, nakita natin doon sa ating mga nagko-comment na listeners, sobrang dami nating listeners na OFWs dahil sa iba’t ibang mga bansa. Kaya sa inyo pong lahat, magandang umaga po muli!

    ELY: Okay, good morning! Sa lahat po ng mga – Siyempre iyong sa social media, sila po ay sumusubaybay dito po sa ating palatuntunan sa pamamagitan po ng Facebook. Worldwide, hindi lang nationwide. At siyempre, gaya po ng binanggit po ng Bise Presidente, pati po iyong mga OFWs na nakakalat po sa iba’t ibang panig ng mundo.

    Masaari po kayong mag-text o tumawag dito sa amin: 09214311044, 8822376. At sa BISErbisyong LENI, kung mayroon po kayong mga kahiligan, o katanungan, o may gustong ilapit, sa abot po ng makakaya, maaari po kayong mag-text sa 09088985364 at sa 09158985364.

    [music]

    ELY: At siyempre po, mga kasama, para sa kaalaman ng ating mga kababayan, ano po ba iyong napagkaabalahan ng ating Bise Presidente sa nakaraang linggo? At siguro unahin natin iyong isa ho sa pinakamalaking pangyayari sa ating bansa, diyan po sa may Kabisayaan, kung saan tumama po ang isang 6.5 na magnitude na lindol diyan po sa Leyte.

    Ma’am, bagamat sabihin po natin na hindi ganoong kalakas, pero malungkot po na mayroong nasawi na mga tao at marami pong nasaktan. So ano pong masasabi niyo dito, at mga panawagan sa ating mga kababayan?

    VP LENI: Ito, Ka Ely, 6.5 iyong lindol, pero alam naman natin kung gaano kalakas itong 6.5. Dalawa iyong nasawi, pero kung makita natin sa mga pictures, Ka Ely, talagang sobrang dami na mga buildings at bahay na nasira.

    Pagkatapos noong lindol, tinawagan ko, nakausap ko sa phone si Mayor Codilla. Kinakamusta ko siya at sinabi niya na maayos naman. Kinamusta ko din iyong ibang mga mayors. Si Mayor Petilla ng Palo, okay naman. Pero iyong kay Mayor Codilla ng Kananga, sa kanila iyong may bumagsak na parang pension house… Iyon yata iyong medyo na-grabe. Buti na lang hindi gaanong karami iyong nasawi. Mayroong mga nasaktan.

    Maya-maya, Ka Ely, gusto nating makausap si Mayor Codilla para tanungin natin – maraming nagtatanong na kababayan natin – ano ba iyong klaseng tulong na kailangan.

    ELY: Siguro po, Madam Vice President, dito sa nangyari na ito ay talagang panggising din ito sa taumbayan na huwag ninyong balewalain iyong mga isinasagawang earthquake drill ng ating pamahalaan. Siguro sa mga susunod nating episode dito sa ating palatuntunan, on-air magbigay tayo ng impormasyon.

    VP LENI: Saka siguro mag-imbita tayo, Ka Ely, ng makakapagbigay sa atin ng mga practical na mga tips. Kasi marami sa atin, lalo na dito sa Metro Manila, dito iyong medyo nakakatakot na lumindol kasi napakarami ng matataas na mga buildings: ano iyong kailangan gawin?

    Kasi naaalala ko, Ka Ely, iyong nakaraang taon, nasa Congress pa ako noon, mayroong mga usap-usapan na magkakaroon ng malakas na earthquake. Nag-attend din tayo ng ilan sa mga briefing at isa sa mga itinuro sa atin, kailangan mayroon ka nang earthquake bag. Iyong bag para sa… just in case magkaroon ng lindol. Kasi iyong chances na mata-trap ka sa loob, napakalaki. Kaya makakatulong iyong may dala kang tubig, may dala kang flashlight, may dala kang kung anu-anong mga kailangan.

    Kasi iyong iba, hindi naman agad namamatay kapag nata-trap sa loob, pero sa tagal na hindi nila ma-rescue, doon sila talaga nag-e-expire. Ito, kung nakikita natin, kung maaalala natin, mga 1990 yata iyon, napakalakas na lindol sa Baguio.

    ELY: Tandang tanda ko iyon, Ma’am, kasi birthday iyon ng ating kaibigang si Deo Macalma. July 16.

    VP LENI: Birthday pala ni Deo iyong lindol… Pero ako kasi, Ka Ely, mayroon kaming mga kababayan na na-trap doon. Iyong isang kababayan namin, namatay after several days kasi nahihirapan iyong mga magre-rescue.

    ELY: Na-trap po sila doon, ano po? So iyon ho, mga kasama, at siguro ay maganda na talagang ngayon ay seryosohin natin dahil sa – lalo na po dito sa Metro Manila, iyong pinangangambahan na sinasabing The Big One. Naku, grabe po ito. Dapat ho bawat…

    Kasi ngayon, Ma’am, bukas na iyong kamalayan ng ating mga paaralan, iyong ating mga estudyante, kung baka sakali na mangyari iyong lindol, may pasok ho.

    VP LENI: Saka alam na natin, Ka Ely, kung nasaan iyong mga faultlines. Alam na natin kung saan iyong danger zones. Siguro iyong hindi masyadong binibigyan ng pansin ngayon, iyong pag-i-inspect ng matataas na buildings. Kasi alam mo, iba pa iyong requirements noon. Lalo na kung magre-renew nga, baka hindi pa siya nag-comply sa mga bagong mga requirements para maging earthquake-proof iyong mga buildings. Kaya iyong hinihikayat talaga, kahit noong nakaraan pang taon, kung nakatira ka sa isang mataas na building, siguraduhin mo sa may-ari na ito ay na-test na for safety.

    ELY: So iyon ho, at siyempre ang nais ho nating mangyari dito, kasi iyong lindol ho wala pang nakakapag-predict, at wala pang equipment na malalaman kung kailan, anong araw, anong buwan mangyayari itong lindol. Ang tanging magagawa lang po natin ay maghanda, mga kasama.

    So mamaya kukuha po tayo ng update diyan sa Kananga sa Leyte… Pero Ma’am, simula Lunes, sa nakaraang linggo ay iyong – Saan kayo nagpunta, Ma’am? Sa anniversary po ba iyon?

    VP LENI: Mahaba-haba ulit iyong linggo natin. Noong Martes, Ka Ely, nandoon tayo sa Clark Air Base sa Pampanga.

    ELY: Sa anniversary ho ng Air Force.

    VP LENI: 70th founding anniversary ng Air Force. Nakasama natin doon si Presidente, saka nakita natin doon, Ka Ely, iyong kabibili lang noong nakaraang taon, o nakaraang dalawang taon, na mga bago nating fighter jets. Itong mga fighter jets na ito, ang sabi sa atin ng head ng Air Force, nagagamit na ito sa Marawi. Nakita natin iyong mga bagong equipment. Nandoon iyong, hindi lang iyong mga active sa service na nasa Air Force, pero pati na rin iyong mga retired. Isang pagkakataon ng pagse-celebrate.

    Noong Miyerkules, Ka Ely, nagkaroon kami– Alam mo, iyong Angat Buhay, iyong flagship program ng Office of the Vice President, nagkaroon na ito ng sanga. Mayroon na kaming Angat Buhay Youth program. At noong Miyerkules, kasama namin sila sa opisina, nagpirmahan kami ng isang memorandum of agreement para talagang ano, talagang onboard na iyong ating mga kabataan.

    May in-attend-an din ako, Ka Ely, iyong parang seminar series sa food and nutrition research. Iyon, nakakatuwa iyon, Ka Ely, kasi pag-attend ko, parang mayroon siyang awarding. Apparently, mayroong contest sa mga paaralan at sa mga government offices ng mga makabagong paraan, mga innovations, patungkol sa nutrisyon at iyon ay nasaksihan natin.

    Noong Huwebes naman, isa tayo sa mga naimbitahan sa 241st anniversary ng independence ng US. Nagkaroon ng isang okasyon na parang ang nag-sponsor iyong US Embassy dito sa atin. Ang mga government officials nandoon, ang mga kaibigan ng American government. Naki-celebrate tayo, Ka Ely, kasi alam niyo naman na iyong friendship natin with the US, napakatagal na.

    Kahapon, nasa Antipolo ako. Naimbitahan naman ako, parang general PTA ng buong Antipolo. Mayroon silang 65 na mga public schools, at iyong PTA organizations ng 65 na schools na iyon, nandoon. Napakasaya ng okasyon, Ka Ely, kasi talagang may participation hindi lang mga magulang, pero pati iyong mga teachers.

    Kaya buung-buo na naman iyong linggo natin.

    ELY: Punung-puno!

    VP LENI: Punung-puno.

    ELY: Dapat nga ho day-off ninyo iyong Sunday, eh, pero nandito tayo.

    VP LENI: Walang day-off sa gobyerno, Ka Ely.

    ELY: Okay, so, dito interesado ako sa Angat Buhay Youth. Dito po, paano kaya makakapag-participate ang ating kabataan? Kasi napakaimportante ho na mayroong pinagkakaabalahan iyong ating mga kabataan.

    VP LENI: Ito, Ka Ely, mayroon tayong parang core group. Mayroong representatives from mga schools. Pero ang balak talaga natin, mag-school to school. Kasi nakita natin… mayroong tinatawag na Community Extension Services iyong mga schools, na naghahanap sila ng mga partners.

    Iyong tingin kasi natin, kapag maaga pa iyong ating kabataan ay nasabak na sa community service, parang tatanda sila na naka-imbibe na iyon, sa kanilang katawan iyong pagtulong. Kaya ito, iyong mga pumuntang kabataan sa opisina, hindi lang student leaders galing Metro Manila, pero galing rin sa iba’t ibang lugar dito sa Pilipinas. Talagang excited sila, Ka Ely, na onboard.

    ELY: So ito ho, baka may mga kabataan tayo na interesado. Mas maganda ho ito, ano? Na– Baka kung saan-saan lang kayo mapunta, mga bisyo, o nagbababad kayo sa computer. Ito ho, mas maganda, iyong oras po natin ay maging mabunga. At sayang ho iyong oras. Baka saka-sakali ho mayroon tayong matulungan.

    Samantala, mga kasama, sa ilang sandali ay kukuha tayo ng update diyan po sa Leyte.

    [break]

    Samantala, ang oras po natin, mga kasama, ay 9:13. Napapakinggan po tayo sa RMN Naga-DWNX 91.1, RMN Cebu-DYHP 612, RMN Cagayan de Oro-DXCC 828, at RMN Davao-DXDC 621.

    At maaari niyo kaming sundan sa Facebook, “RMN News Nationwide: The Sound of the Nation.” At ganoon din sa Office of the Vice President, mapapanood niyo po kami live sa Facebook, mga kasama.

    [END GAP 1]

    [Advertisement]

    [GAP 2]

    ELY: Oras natin mga kasama 9:13 in the morning. Samantala napapakinggan tayo sa RMN Naga DWMX 91.1, RMN Cebu DYHP 612, RMN Cagayan De Oro DXCC 828, at RMN Davao DXDC 621 at maaari kayong sundan niyo kami sa Facebook RMN News Nationwide, the sound of the nation. At gayon din sa Office of the Vice President. Mapapanood niyo po kami live sa facebook, mga kasama.

    ELY: Okay, samantala at oy nasa linya na natin si Mayor Codilla at para malaman natin kung ano ba iyong mga, may pangangailangan pa ba. Ano ho ba iyong kalagayan doon ng ating mga kababayan na tinamaan po no. Parang sila po ang pinakasentro. Ang sentro actually, and Jaro pero sila po ang may mas malaking pinsala po sa kabuuhan. Diyan po sa Leyte. Nasa linya na po natin no si Mayor Weng Codilla ng Kananga, Leyte. Good morning po sa inyo, Mayor.

    MAYOR CODILLA: Yes, good morning po.

    VP LENI: Good morning, Mayor. Si Vice President Robredo po ito.

    MAYOR CODILLA: Yes, good morning po.

    VP LENI: Kumusta na po iyong Kananga ngayon mayor Weng?

    MAYOR CODILLA: Oo. So, sa ngayon po ma’am. So far, parang business as usual na kami except lang dun sa mga affected sa mga mountainous natin na mga barangay. Yes

    VP LENI: Ang gusto niyo pong sabihin mayor parang na affect na mas grabe ay iyong nasa mountainous na mga barangays?

    MAYOR CODILLA: Yes, iyon lang talaga doon.

    VP LENI: Kasi naalala ko mayor. Nakabisita po ako. Naalala niyo po, nagbisita po ako diyan. Iyong kung mountainous barangay po, affected po ba iyong geothermal powerplant diyan sa inyo?

    MAYOR: Yes. Oo. Doon talaga sa kanila. Sila iyong mas affected.

    VP LENI: Ah okay.

    MAYOR: Kasi may mga landslides doon. Sa ngayon, kinakausap namin si Sir Ricky, inaayos na nila iyong daan.

    VP LENI: Kasi naalala ko noong pagpunta ko, iyon iyong okasyon natin.

    MAYOR: Yes. Pumunta tayo ng Keitech.

    VP LENI: Opo. Opo.

    MAYOR: So, doon Maam Leni. Papunta po tayo doon. Iyong iyong mga nasisira na roads paakyat na sa lahat ng barangay na doon sa taas.

    VP LENI: Pero Mayor, iyong landslides, wala naman pong namatay doon.

    MAYOR: Wala naman. Wala naman. Kasi na evacuate natin kaagad iyong. Kasi iyong MGB dumating kaagad after noong earthquake. Nag akyat kaagad sila kaya inevacuate natin lahat ng tao doon sa isang sitio sa barangay Rizal.

    VP LENI: Naku mabuti naman po. Iyong pag evacuate niyo po mayor, saan sila dinala?

    MAYOR: Sa ngayon ma’am, nasa ano sila, sa school ng Barangay Rizal.

    VP LENI: Hmm, pero iyong ano po, iyong evacuees natin mga ilang pamilya kaya?

    MAYOR: Ah as of yesterday, 73.

    VP LENI: Ah 73 families.

    MAYOR: Yes.

    VP LENI: Tapos iyong mga bahay po ba nila nasira?

    MAYOR: Actually ma’am, hindi nasira kaso lang anytime, kasi umuulan palagi dito. Anytime, mag-aano na talaga. Magcocollapse na talaga.

    VP LENI: Tsaka balita po namin mayor maraming after shocks?

    MAYOR: Kagabi, mayroon pa-isa isa, pero pailanilan na lang.

    VP LENI: May kuryente na po ba kayo?

    MAYOR: Ah thank God may ano kami, ahh rotational. Nag start noong Friday evening so every 4 hours interval.

    VP LENI: Mabuti po mabilis kasi naalala ko po mayor noong unang.. Noong first day parang sinasabi nila baka matagalan daw iyong kuryente.

    MAYOR: Yes, yun, kasi dito din galing si Sec. Dino, nag briefing kami. Iyong EDC kasi that time, hindi sila makapagbigay kung kailan. Uh fortunatelly, sa Friday ng gabi nagkailaw na kami. Kaso lang rotational pero okay na rin.

    VP LENI: Oo, puwede na iyon. At at least po, business as usual na?

    MAYOR: Yes, oo. Marami ng tao sa market. Actually, iyong sa mountains lang talaga iyong affected.

    VP LENI: Pero iyong nag collapse po Mayor na parang three-story building, ano iyon, sa Poblacion iyon diba?

    MAYOR: Yes, yes. Except lang doon, ang sa Poblacion lang talaga ang nasi… May mga bahay na residential mayroon ding natira, pero iyong major, iyon lang commercial buildings sa Poblacion.

    VP LENI: May, doon.. Iyong nag collapse hong building na iyon mayroon pong namatay?

    MAYOR: Mayroon isa. Isang fatality. Oo isa, tapos dalawa ngayon nasa hospital, amputated leg.

    VP LENI: Galing po ito doon sa collapsed building?

    MAYOR: Iyong isa galing sa collapsed, iyong isa isang student natin, 11 year old. Napasok iyong paa niya sa gitna ng, ng lupa.

    VP LENI: Ahh.

    MAYOR: Tapos noong nag shake, nasa loob pa iyong isang paa niya.

    VP LENI: Paa?

    MAYOR: Yes.

    VP LENI: So, siya po iyong na-amputate?

    MAYOR: Dalawa sila. Iyong isa dito sa building na nag collapse, iyong isa di na na-amputate.

    VP LENI: May mga nagtatanong po sa amin uhm kung, kung may gusto bang tumulong, ano pong klaseng tulong iyong kailangan noong mga kababayan po natin sa Kananga?

    MAYOR: Oo ganito kasi no, marami na din mga food packs, tapos well as we all know 73 lang iyong families na na-evacuate natin so ang nakita ko parang okay uh, for them okay na iyong..

    VP LENI: Okay naman?

    MAYOR: …kasi mayroon namang DSWD.

    VP LENI: Opo.

    MAYOR: Marami na mga NGOs. Ang immediate talaga naming kailangan ngayon ay yung shelter.

    VP LENI: Doon sa mga nasiraan po?

    MAYOR CODILLA: Yes. Yes po.

    VP LENI: So sa mga nakikinig po sa atin at sa mga nagtatanong, maspreferred na po ng mga tao yung tulong sa pabahay instead of foodpacks?

    MAYOR CODILLA: Yes po.

    VP LENI: Kasi tutulong po kami mayor para ipunin natin ang mga tulong at mapunta sa mga pinakakailangan talaga.

    MAYOR CODILLA: Yes po ma’am masmabuti.

    ELY: Mayor si Ely Saludar ho ito. Mayor isa ho sa pinkamalaking building ho diyan na gumuho ang napansin ko rin ho parang may mga masmatandang gusali ho diyan pero hindi gumuho.

    MAYOR CODILLA: Precisely.

    ELY: Parang sampung taon pa lang ho ata iyan samantalang iyong ibang gusali, iyong munisipyo siguro mga 30 years o 50 years old na po…

    MAYOR CODILLA: 50 years old na.

    ELY: Biro niyo po 50 anyos na po iyong gusali pero bakit po kaya ito biglang gumuho baka siguro puwedeng matignan ho ng ating engineer…

    MAYOR CODILLA: Pinapatignan na namin ngayon kaya kinordon na muna namin ngayon. Nagrerquest na tayo ng structural engineer sa DPWH para talagang matignan kasi ang alam ko sabi ng may-ari 2004 2006.

    ELY: Kasi ang importante ho sa ganyang mga gusali lalo na’t matuturing na commercial ho di ba pinupuntahan ng publiko, hindi ho natin sinasabing substandard, pero siguro dapat masmatibay ho ito di ho ba?

    MAYOR CODILLA: Yes po. Pinapatingin namin iyan ngayon.

    ELY: Ok. So iyon ho bukod ho sa Kananga iyong mga balita niyo po sa ibang bayan ok naman po mayor?

    MAYOR CODILLA: Oo kasi so far ang alam namin sa USGS ba yun na ano, sa epicenter kasi dito sa Masarayao Kananga Leyte.

    VP LENI: Ah talagang sa inyo po pala.

    MAYOR CODILLA: Yes. Kasi tumawag agad si sir Ricky kay Vice sabi niya Vice sa USGS ang epicenter nasa inyo barangay Masarayao Kananga Leyte.

    VP LENI: Ito po iyong mountainous part ng Kananga?

    MAYOR CODILLA: Iyong Masarayao hindi masyado ma’am. Paakyat.

    VP LENI: Nakita po namin mayor iyong pictures ng landslide medyo nakakatakot doon tignan mabuti po wala masyadong pinsala?

    MAYOR CODILLA: Oo nga kasi doon sa EBC wala na rin masyadong tao kasi doon.

    VP LENI: Kasi naalala ko po nasa taas iyon e.

    MAYOR CODILLA: Oo malayo na iyon sa mga tao.

    VP LENI: Sige po mayor kami po andito lang po kami anytime na may kailangan pero ipapaabot ho namin sa ating mga listeners at sa mga nagtatanong din na ang pinakakailangan niyo po ngayon ay shelter assistance.

    MAYOR CODILLA: Yes po.

    VP LENI: Maraming salamat po mayor.

    MAYOR CODILLA: Ok.

    ELY: Thank you.

    [Advertisement]

    [GAP 3]

    ELY: So iyan po iyong update diyan sa Kananga, Leyte. At nakausap natin mismo ang Mayor, so mukhang kahit papaano awa ng Diyos okay na po sila at hindi po ganoon kabigat ang pinsala. Pero, sana po ay laging maganda pati ho iyong lahat ng mga tanggapan ng gobyerno at iyong mga gustuong tumutulong dapat po ay siguro maging, kung saka-sakali magkaroon ng mga ganitong kalamidad, siguro may [unintelligible] man ano sa pag responde.

    VP LENI: Totoo iyon. Kaya mabuti nalang na naalala natin ka Ely iyong sinabi ni Mayor. Isa sa nakatulong talaga sa kanila iyong mabilis na response [0044]. Ito iyong government agency na tumutulong sa ganyan, kasi sabi niya iyon iyong nakasalba doon sa mga nasa bukid na hindi na masaktan pa sa landslide. Kaya iyong timely response talaga parang sa mga calamities na ganito napakahalaga.

    ELY: Oras natin 9:24, siguro maganda pasadahan din natin iyong mga nagtext po sa nakaraan nating episode.

    VP LENI: Medyo marami-rami.

    ELY: Sige pasada po tayo at para alam din nila na hindi namin binabalewala. Lahat po ng text niyo ay binabasa namin kaya lang siyempre limitado po iyong ating oras kaya iilan lang po ang ating napipili.

    VP LENI: Ito po Ely, banggitin ko lang, iyong isa pong nagtext Annalisa, 34 years old, taga Bocaue, Bulacan. Ito po ka Ely ang kwento niya siya ay gumagawa ng potholder. Ito iyong kanyang negosyo. Pero nagkasakit siya, hindi na niya nagagawa iyon ngayon at humihingi siya ng tulong sa medical assistance. Ito tinext na namin sa kanya ka Ely, kung paano siya makaka, ano iyong mga requirements na kinakailangan. Maraming ka Ely mga medical assitance, mayroon isang Ricky Bontolan from Imelda, Ubay, Bohol. Siya sabi niya limang taon na siyang hindi nakakalakad. Humihingi rin siya ng tulong kasi hindi lang sa pagpapagamot ka Ely pero hindi na siya makabuwelo ng negosyo, hindi na siya makabuwelo ng trabaho. Nag-aalala siyang hindi mapagtapos iyong kanyang mga anak sa pag-aaral. At ito ay tinext na din natin mayroon tayong ginawa. Pero ito ka Ely sagutin nalang natin siya sa cellphone number na binigay niya. Mayroon ding sumulat iyong Mrs. Umali, nagtatanong po siya ka Ely kung pwede po pumunta sa office niyo kahit walang appointment. Mahalaga ito ka Ely, puwedeng puwede. Pero kung ako kasi iyong kailangan niya ka Ely, kailangan siyang tumawag para pagpunta niya, siguradong nandiyan ako. Kasi palabas-labas rin ako, kung may mga speaking engagements, may mga meetings, so parang hindi masayang iyong kanyang pagbisita. Mayroon mga nagtatanong ng puhunan sa negosyo, mayroon isang miyembro ng 4Ps. Ito ay ano na, sinasagot na natin kung paano siya makaka-avail.

    ELY: Siguro ay naparinggan rin nila iyong guest natin, si Usec Zenaida Maglaya ng DTI.

    VP LENI: Oo, at kinuwento niya iyong programa ng DTI ngayon. At mayroon din ka Ely, itong 4Ps kasi siya, mayroon din programa iyong DSWD sa livelihood kaya ito ay tinuro nga po sa kanila kung paano makaka-avail. Mayroon ka Ely noong last week, may nagtext sa atin na taga Dingalan, Aurora at noong nakaraang Linggo nag text ulit iyong kanyang asawa. Ito ay may hinihingi siyang tulong, pero ito ay sinagot na natin ka Ely sa text. At ito ay aantabayanan natin, kasi ito ay kailangan talagang ma-alalayan. Mayroon dito, ito po si Tomas de Guzman, taga Bayambang, Pangasinan. Nakakarating pa tayo sa Pangasinan ka Ely. Ganoon din, humihingi rin siya ng tulong pero sinagot na natin siya sa text at ifa-follow up na rin natin. Kasi Ka Ely kapag sinasagot natin parang natatagalan bago magreply sa atin kaya kung nakikinig po kayo, pacheck lang po ng messages. Mayroon din dito Jan Clyde Manabit, taga Compostela Valley. Ito naman ka Ely may hinihingi rin siyang tulong. Ito, mayroon din tayong referral para sa kanya. Medyo marami-rami ka Ely. Actually noong nagsimula ang ating programa, medyo dumagsa iyong mga medical assistance na hinihingi dahil, iyong problema kasi ng iba, hindi alam na mayroong ganoon. Kapag nalalaman so nag-aapply na sila. Medyo na swamp ang opisina namin. Parang ilang linggo na na sobrang dami parati ng tao. Kaya ngayon po ay sinusubukan naming mahabol iyong mga pangangailangan ng lahat kaya ano po, kaunting pasensya lang pero lahat naman po ay matutulungan.

    ELY: Sa mga naunang episode natin ho, iyong mga nakikinig, iyon ho ano. Katulad ho iyong may mga maliit kayong negosyo na kinakapos po ng puhunan, iyong binabanggit nga po ni USec. Maglaya sa DTI, i-avail niyo po iyan at imbes na pumunta ho kayo sa mga, iyong mga 5:6 na iyan, nangungutan. Doon ho mas maganda ho. Ito po ay proyekto po ng ating gobyerno para po sa ating lahat.

    VP LENI: At saka ano din kuya Ely, kung naalala mo noong nakaraang linggo iyong bisita natin si Mr. Basa, siya ang OIC ngayon ng PhilHealth. Kinukuwento niya ang mga medical assistance na naging available na, since 2014 para sa ating mga kababayan, pero parang hindi pa masyadong alam ng iba. Gaya noong sa dialysis ka Ely, parang sinasabi nila kung hindi ako nagkakamali first 90 na treatments. Ang nakakaawa kasi ka Ely sa mga kababayan natin lalo iyong dialysis, regular. Paminsan every other day, paminsan every week, minsan twice a week. Kahit hirap na hirap na kung saan-saan pa dumudulog para makahingi ng tulong, nakakaawa. Kaya sabi po ni Mr. Basa, malaking bahagi ng tulong para sa kanila ay puwedeng hingin sa PhilHealth. Kaya ang sa atin lang, siguro [unintelligible] natin na iyong mga nangangailangan ng medical assistance ang una talagang puwedeng puntahan ay PhilHealth. At iyong PhilHealth kahit hindi kayo nagkocontribute basta kayo ay mahirap, basta kayo ay senior citizen, basta kayo ay kabahagi doon sa listahan ng DSWD, automatic ang enrollment. Pupunta lang po sa isang public hospital na may by LGU o ng DOH, ito po automatic na. Iyong sinasabi ka Ely, may balance billing. Dati kasi ang problema natin kung kulang ang pagbayad ayaw palabasin. Kung minsan namatay ang pasyente, ayaw bigyan ng death certificate kaya hindi mai-libing kasi mayroon pang balanse. Ngayon po kapag kabahagi po kayo noong sinabi ni Mr. Basa noong Sunday, hangga’t nasa listahan ng DSWD—senior citizen, hindi po puwede iyon—hindi kayo puwedeng i-hold, hindi kayo puwedeng lumabas na marami pang utang—basta po malaman lang natin iyong mga available na tulong galing sa PhilHealth.

    ELY: Okay kasama doon natatandaan ko at siyempre iyong ating mga kababayan na siguro iyong mga unang-una iyong mga nabubuntis at walang pera. Iyon ho, puwede po kayong maka-avail. Kapag mismong halimbawa malapit na kayo manganak, halimbawa next week, puwede na mag-miyembro.

    VP LENI: Oo. Alam mo nga ka Ely dati kasi para pag hindi ka pa nakapag-contribute ng at least 3 months, hindi ka pa puwede, kahit kailangan mo na ng tulong. Pero ngayon wala nang ganoon.

    ELY: Wala na po kasi halimbawa biruin ninyo parang 1,200 babayaran mo, magkano ang panganak ngayon ilang libo?

    VP LENI: Oo.

    ELY: Ngayon mga kababayan may package po ito. At siyempre ang ating mga kababayan na talagang mahihirap na iyong iba may binabanggit kayo ma’am na lumaki na ang tiyan iyongl hindi makapagpa-dialysis.

    VP LENI: Oo. Dahil hindi nakakapagpa-dialysis, hindi siya nakakaihi ka Ely, kaya ang laki na ng tiyan parang buntis. Pero mayroon na kaming good news doon. Dalawang araw pagkatapos na pumunta ako ng Iligan, nadala na siya sa ospital at na-dialysis na siya, at tuloy-tuloy na. Nagkaroon na tayo ng committment na aalalayan na siya ng LGU at saka ng DOH.

    ELY: Opo. Okay so iyon ho. Siguro maganda na alamin din niyo sa inyong mga barangay at sa inyong lokal na pamahalaan, kasi minsan ma’am mayroon silang ibang mga proyekto, mga pangkalusugan iyong mga basic services po para sa kanilang mga constituents.

    VP LENI: At saka iyong ano din ka Ely, mayroon kasi tayong mga tinutulungan na malalaki talaga ang kailangan na pambayad. May o-operahan, o minsan sa puso, cancer, iyong PCSO malaki ang tinutulong. Mayroon lang mga requirements na kinakailangan. Siguro nga ka Ely, one of these days, imbitahin natin representative ng PCSO para i-discuss ang mga programan ng PCSO para sa tulong medical.

    ELY: Iyon at siyempre, siguro ginagawan din naman nila ng paraan na iyong proseso mapa-ikli at huwag na pong pumila, iyong ating mga kababayan na humihingi ng tulong. So talagang mabilis naman sila magbigay ng ano, nagreresponde naman sila.

    VP LENI: Yes, mabilis. Actually kapag nakapag-comply ka ka Ely noong mga requirements, mabilis tumulong ang PCSO. Marami lang hindi alam kung paano. Kaya talagang kailangan din, mahalaga iyong information campaign, kasi nakakaawa talaga ka Ely iyong may sakit na, wala pang pamasahe, kailangan pang pumunta kung saan-saan para lang humingi ng tulong.

    ELY: Iyon opo. At mga kababayan dito po sa Biserbisyong Leni ay itinuturo namin sa inyo iyong mga talagang ibinibigay po na serbisyo ng gobyerno para po sa taong bayan kasi mas maganda ho alam ho natin kung saan ho tayo lalapit, kung ano ho ang proseso para po sa ating kapakanan sa buong sambayanan.

    [Advertisement]

    [GAP 4]

    ELY: Oras natin mga kasama 9:34 ng umaga at tuloy pa rin po tayo sa ating Biserbisyong Leni hanggang als diyes po tayo ng umaga at maya maya kasi ito maganda rin ho ito mayroon tayong ito isa ho sa talagang pinakatampok ng ating palatuntunan iyong istorya ng pag-asa kasi dito ho nabibigyan natin ng inspirasyon iyong ating mga kababayan na ang akala nila ay pinagsakluban na sila talagang wala na silang kapagapagasa.

    VP LENI: Ito kakaiba iyong bisita natin ngayong umaga ka Ely kasi ito ay isang 12-year-old na batang lalaki. Alam mo nakilala ko ito noong pumunta kami sa Taysan Batangas. Hindi ko nga alam dati ka Ely kung saan iyong Taysan medyo malayo na siya pumunta kami doon ang pinakasadya talaga namin titignan namin, alam mo ka Ely ang negosyo ng mga tao doon iyong bamboo umaani sila ng kawayan pero ang ginagawa nila sa kawayan ginagawa nila iyong mga barecue sticks tinignan namin iyong ginagawa karamihan mga kababaihan iyong gumagawa. Napakamatagal na proseso ng paggawa ang pinakamahirap doon, mahirap na siya gawin pero parang hindi malaki ang kita kaya noong tinignan namin ka Ely, kaya kami pumunta doon para tignan kung papaano namin sila matutulungan una mapadali ang kanilang ginagawa at pangalawa tumaaas naman ang kanilang kita. Pero noong pagpunta namin doon pagkatapos namin makausap iyong mga kababaihan na gumagawa ng barbecue sticks, dumaan kami sa isang public elementary school para tignan kasi mayroon kaming kasama na mga partners at iyong mga paaralan nitong bisita namin na iyon maraming sira na classrooms. Dinala namin iyong aming mga partners baka sakaling maawa doon sa paaralan mag pledge ng bagong classrooms. So andoon na kami tinitignan namin iyong mga silid aralan, umikot kami sa lahat ng mga grades. Pagpunta namin sa grade 6, grade 6 ka di ba? Pagpunta namin sa grade 6, kasama ko kasi si mayor at ibang mga municipal officials ng Taysan, nagulat ako at kilala nila iyong isang bata. Ito na yung bisita natin ngayon. Tinanong ko ka Ely bakit niyo siya kilala? Sabi nila kilalang kilala iyan dito umiikot iyan dahil nagtitinda kaya tinanong namin siya. Siguro siya yung tatanungin natin ka Ely kung paano siya nagsimulang magtinda. Papaano niya nabalanse iyong kanyang pag tinda sa kanyang pagaaral? Kasi ano pa rin, masipag pa ring magaral pero nagtitinda na para makatulong sa pamilya.

    ELY: Dose anyos ka pa lang ha.

    VP LENI: Dose anyos. Iyong ating bisita ka Ely si Francis Sacaba. Ano’y pangalan mo diba?

    FRANCIS: Opo.

    ELY: Ano nickname mo Francis? Palayaw mo?

    VP LENI: Ano palayaw mo?

    FRANCIS: France.

    VP LENI: Francis lang ang tawag sa iyo?

    ELY: France?

    VP LENI: Ah France. France ang tawag sa kanya. Ito Francis, kelan ka nagumpisang mag tinda?

    FRANCIS: Noong grade 3 po.

    VP LENI: Grade 3 ka pa lang? Ilang taon ka noon?

    FRANCIS: 9 years old.

    VP LENI: 9 years old. Nako, ka Ely.

    ELY: Grabe talaga.

    VP LENI: Pero ano, bakit mo naisipan mag tinda?

    FRANCIS: Kasi po ano po, wala pong magandang trabaho po iyong mama ko at onti lang po iyong kinikita sa pag tutubo

    VP LENI: Ah nag tutubo iyong nanay mo?

    FRANCIS: Iyong ano ko po, iyong step father ko po.

    VP LENI: Iyong step father mo nag tutubo? Tas iyong nanay mo walang magandang kita so naisip mo tulungan?

    FRANCIS: Opo.

    VP LENI: Ano iyong tinitinda mo? Noong, noong 9 years old ka, ano iyong tinitinda mo?

    FRANCIS: Turon po, banana cue po, mga iyon po.

    VP LENI: Sino nag-luluto nung turon at banana cue?

    FRANCIS: Iyong mama ko po minsan, minsan naghahalo po ako sa ibang ano po..

    VP LENI: Ibinibili mo?

    FRANCIS: HIndi po. Nagpapatinda…

    ELY: Pinapatinda lang sa iyo?

    VP LENI: Ah pinapatinda lang sa iyo, san ka naman umiikot?

    FRANCIS: Minsan po diyan po sa munisipyo po, at diyan po sa palengke rin po.

    VP LENI: Sa palengke din? Napaka sipag Ka Ely. Anong, anong oras ka umiikot kasi nagaaral ka di ba?

    FRANCIS: May ano po naman, ang ginagawa ko naman po ay kapag po may pasok na pagkalabas na lang po ako nag titinda.

    VP LENI: Mga anong oras iyon? Mga alas kwatro?

    FRANCIS: Mga 3:30 po.

    VP LENI: 3:30. Pag labas mo ng paaralan, magtitinda ka na?

    FRANCIS: Opo.

    VP LENI: Naku, napaka sipag. Hanggang anong oras ka nun?

    FRANCIS: Hanggang 4 po.

    VP LENI: Hanggang 4? Tapos mag aaral ka na?

    FRANCIS: Hmm, nagagawa naman po…

    VP LENI: Nauubos naman agad iyong benta mo?

    FRANCIS: Opo.

    VP LENI: Tapos pagka sabado at linggo, nagiikot ka pa din?

    FRANCIS: Opo, nagiikot po ako.

    VP LENI: San ka naman nagiikot pag sabado kasi nga walang opisina, walang tao sa munisipyo?

    FRANCIS: Hindi po. Doon po sa, sa bahay bahay po.

    VP LENI: Iniikot mo iyon? Ano iyon, lakad ka lang ng lakad?

    FRANCIS: Opo.

    VP LENI: Ano iyon dala dala mo?

    FRANCIS: Hindi naman po malaki iyong mga paninda kasi po may de-gulong po ako akong hinihila po.

    VP LENI: Ah hinihila mo? Ano, anong klase iyong hinihila mong de-gulong?

    FRANCIS: Tinanggal lang po namin iyon sa de-gulong pong bag.

    VP LENI: Ohh.

    ELY: Ay siguro doon sa maleta na ano, may gulong na maleta?

    VP LENI: Tinanggal niya iyong sa de-gulong na bag tapos iyon iyong nilalagyan mo ng paninda?

    FRANCIS: Opo.

    ELY: Magaling mag isip ano.

    VP LENI: Kasi kung kinakarga baka hindi ka na lumaki?

    FRANCIS: Ah, hindi po. [laughs]

    ELY: So sa ganoon po, iyong sa, Francis sa, magkano ang kinikita mo sa bawat tinda mo araw araw?

    FRANCIS: Depende po sa nebebenta ko po.

    ELY: Halimbawa iyong average sa isang araw? Iyong medyo pinakamahina, pinakamalakas.

    FRANCIS: Iyong pinakamahina po 50 pesos.

    ELY: Eh iyong pinakamalakas?

    FRANCIS: 100 po.

    VP LENI: Tapos iyon na iyong baon mo at ng kapatid mo?

    FRANCIS: Opo kaya na po iyon ng isang linggo po.

    VP LENI: Napakasipag ka-Ely ano.

    ELY: Pero iyong school niya malapit sa bahay niya, walking distance lalakarin lang?

    FRANCIS: Sasakay pa po ng tricycle po kasi malayo.

    ELY: Nako tricycle, mahal iyan.

    VP LENI: Magkano bayad niyo sa tricycle?

    FRANCIS: 10 pesos po. Pero minsan iyong kilala ko pong tricycle driver bumibili po sa akin.

    VP LENI: Napakahusay. Mga tricycle driver customer mo rin.

    FRANCIS: Opo, lahat po.

    VP LENI: Lahat iyon customer mo so nakakalibre ka ng pamasahe. Kasi kung iyong 100 mo isang linggo na baon, kung 10 pesos iyong pamasahe. Kaya halos wala na. Halos wala na. Iyong 10 pesos na iyon papunta na at tsaka pabalik.

    FRANCIS: Opo.

    ELY: Iyong baon mo, nagbabaon ka ng pagkain?

    FRANCIS: Nagsasaing po ako ng umaga po para po may kakainin po ako.

    VP LENI: Ikaw na nagsasaing, marunong ka na?

    FRANCIS: Minsan po ako, minsan po si Mama.

    ELY: Marunong na magsaing ah.

    FRANCIS: Opo.

    VP LENI: Tapos iyong sinasaing mo, iyon iyong binabaon mo.

    FRANCIS: Opo.

    VP LENI: Napakahusay. Dapat Ka-Ely nakikinig iyong mga anak natin ngayon, mga kabataan. Reklamo ng reklamo pero ito si Francis parang walang karekla-reklamo eh. Hindi ka naman napapagod?

    FRANCIS: Hindi naman po.

    VP LENI: Nakakaaral ka pa?

    FRANCIS: Opo.

    VP LENI: Hindi ka naman bumabagsak sa mga subjects? Alam mo kapag hindi ka nag-aaral, baka bumagsak.

    FRANCIS: Hindi naman po ma’am kasi hindi naman po ako nagpapabaya.

    VP LENI: Napakahusay, napakahusay. Ito nakilala namin siya Ka Ely nalaman namin iyong kanyang kuwento. Ito iyong magandang tulungan. Ito iyong magandang tulungan dahil tinutulungan niya iyong sarili. Ano iyong panaginip mo para sa sarili?

    FRANCIS: Gusto ko po maging piloto.

    VP LENI: Gusto niyang maging piloto! Bakit piloto?

    FRANCIS: Pangarap ko pong makasakay sa eroplano.

    VP LENI: Para makasakay sa eroplano, iyon ka-Ely.

    ELY: Nako eh siguro mas maganda, iyong mga kabataan diyan nakikinig. Napakaimportante, talagang mula nuwebe anyos.

    VP LENI: Tatlong taon na siyang nagtitinda.

    ELY: Nagsisikap para matulungan iyong magulang at tulungan iyong sarili. Samantalang sa ngayon, kahit paano iyong magulang may trabaho na medyo maganda, eh nakababad sa computer.

    VP LENI: Ikaw, nag cocomputer ka ba?

    FRANCIS: Ay hindi po. Ay ma’am minsan po nakiki nood lang po.

    VP LENI: Nakikinood lang Pero hindi ka pumupunta doon sa mga computer shops at inuubos iyong baon?

    FRANCIS: Kasi po mahal po iyong pagcocomputer.

    VP LENI: Magkano ba sa inyo iyong pagcocomputer?

    FRANCIS: 15 pesos po.

    VP LENI: Ah 15 pesos.

    VP LENI: Oo nga eh. Kasi alam niya kung gaano kahirap maghanap buhay.

    ELY: Pero iyong isang oras iyan. Kasi alam niyo naman kasi sa mga ganyang edad. Iyong mga kabataan mahilig maglaro eh.

    VP LENI: Oo

    ELY: So, may oras ka pa bag maglaro, Francis?

    VP LENI: Nakakapaglaro ka pa din?

    FRANCIS: Mayroon naman po. May oras naman po.

    VP LENI: Anong oras ka naglalaro?

    FRANCIS: [unintelligible] mga kapatid ko.

    VP LENI: Ah mga kapatid mo. Ilan ba iyong mga kapatid mo?

    FRANCIS: Dalawa po.

    VP LENI: Mas bata sa iyo? Ikaw ba iyong panganay?

    FRANCIS: Opo. Ako po.

    VP LENI: Anong edad na iyong mga kapatid mo?

    FRANCIS: 2 years old po at saka 7 months.

    VP LENI: 2 years old po at saka 7 months! Edi tumutulong ka pa sa pag alaga sa noon?

    FRANCIS: Opo. Nilalaro ko po sila at nagtitimpla po ng dede.

    VP LENI: Marunong ka na?

    FRANCIS: Opo

    ELY: Wala ka bang kaibigan sa labas ng bahay bukod sa mga kapatid mo? Kasi diba kadalasan ganyan eh. Kapitbahay mo o mga classmate mo.

    FRANCIS: Marami naman po. Eh Wala lang pong time kasi po maraming gawain po.

    VP LENI: Napakahusay. Kahit pa sa loob ng bahay ay tumutulong ka sa gawain?

    FRANCIS: Opo.

    VP LENI: Gaya ng?

    FRANCIS: Pagsasailing po. Pagluluto po. Pag iinit po ng tubig.

    VP LENI: Marunong ka ng magluto? Anong marunong mo iluto?

    FRANCIS: Ano po… adobo po.

    VP LENI: Wow! Adobo!

    FRANCIS: Iyong madadali lang po

    VP LENI: Iyong madadali lang. Sino nagturo sa’yo? Nanay mo?

    FRANCIS: Opo. Grade 3 po din eh alam ko na magsaing.

    VP LENI: Wow. Grade 3, marunong na siyang magsaing.

    VP LENI: Napakahusay. Ito lang. Okay iyong tumutulong ka sa Mama mo pero huwag mong pagbabayan iyong pag aaral mo ha? Kasi kapag nakatapos ka, mas lalong makakatulong ka.

    FRANCIS: Opo

    VP LENI: Ito Ka Ely, napakalaking inspirasyon. Kaya gusto natin siyang ikuwento ng ikuwento para naririnig ng mga kabataan at kababayan natin na lahat reklamo ang binibigay. Ito si Francis mahirap iyong pinagdadaanan pero masaya pa din siya. Masaya ka naman Francis, diba?

    FRANCIS: Opo.

    VP LENI: Masaya pa din siya, tumutulong sa magulang, nag aaral. Ayun. Pinagdadaanan pa din iyong kanyang kabataan.

    ELY: So, ano bang masasabi mo doon sa ating mga nakikinig. At lalo na doon sa mga bata riyan na kung saan ma’am nasa hirap ng buhay. Iyong kanilang direksyon at pag-iisip, nalilihis sa kung ano anong kalokohan, ng bisyo, ito dito gusto niyang tumulong sa magulang at sa sarili niya gusto niya.

    VP LENI: Sino ba, Francis, sino ang nakaisip na magtitinda ka?

    FRANCIS: Ako.

    VP LENI: Ikaw? Talagang ikaw nagvolunteer sa Mama mo?

    FRANCIS: Opo. Una po kasi, sa amin, doon sa dati po naming tinitirahan, marami din pong nagtitinda.

    VP LENI: So nakikita mo sila?

    FRANCIS: Opo. Tapos kapag iyong tinda naman nila laging nauubos, edi nagtitinda ako ng hindi pa natitinda. Noong Grade 2 po ako, iyon po.

    VP LENI: Nagtitinda rin ba ang Mama mo?

    FRANCIS: Mag ga-grade 3 po ako.

    VP LENI: Ikaw na?

    FRANCIS: Opo.

    VP LENI: Kapag high school, magtitinda ka pa din?

    FRANCIS: Opo.

    ELY: Pero hindi ka ba–kasi iyong mga ganyan, hindi ka ba naiinggit sa mga ibang classmate mo na marahil iyong iba hindi naman nagtitinda? Iyong pinakalibre nilang oras naglalaro at ikaw abalang-abala ka sa patatrabaho?

    FRANCIS: Hindi naman po.

    ELY: Hindi ka nai-inggit sa kanila?

    VP LENI: Kapag Sabado ba, ilang oras ka umiikot para magtinda?

    FRANCIS: Minsan po ay hanggang gabi.

    VP LENI: Hanggang gabi?

    FRANCIS: Hindi naman po Ma’am, ay kung may hapunan. Umaga po, ay nagtitinda po ako ng pangtanghalian, iyong tanghali man po kanin at ulam po, iyong ibang gabi makikita ninyo po mga burger.

    VP LENI: Burger? Ayon Ka Ely, kapag umaga daw ang tinitinda niya pang-meryenda, kapag tanghali naman tinitinda niya kanin at ulam, at kapag gabi pumupunta siya sa may mga liga at nagtitinda siya ng burgers tsaka ng tubig. Nako, napakasipag. Ito, ginagawa mo Sabado at Linggo?

    FRANCIS: Opo.

    VP LENI: Naku naman talaga, Ka Ely. Pero dapat naglalaro ka din. Kasi iyong mga bata kailangan ding maglaro, diba?

    FRANCIS: Minsan naman po.

    VP LENI: Naglalaro ka din minsan?

    FRANCIS: Opo. Pagkatapos kong magtinda sa gabi, may nagyayaya po sa akin maglaro.

    ELY: Oo, kasi kasama iyan sa pagiging bata.

    VP LENI: Tsaka iyong aral, huwag papabayaan. Kahit kumikita ng malaki, kailangang hindi papabayaan iyong pag-aaral. Kasi kapag nakatapos ka, may pag-asa kang makamit ang iyong panaginip maging piloto.

    ELY: Ok, Francis, salamat sa iyong oras at siguro nabigyan natin ng inspirasyon iyong ating mga kababayan, lalo na iyong mga kasing-edad mo. Sige, salamat Francis.

    VP LENI: Maraming salamat Francis.

    [Advertisement]

    [GAP 5]

    ELY: Okay samantala mga kasama, at ah balikan natin iyong issue diyan po sa Leyte na kung saan ay sila po ay tinamaan ng lindol. Kanina nakausap natin ang mayor ng Kananga. Ngayon, iyong buong probinsya ho, mas maganda kamustahin po, nais po kasing malaman ng ating Bise Presidente iyong kalagayan sa kabuuan ng probinsya po ng Leyte at nasa linya po natin si Gov. Petilla.

    VP LENI: Ayan, Gov. Mic magandang umaga po sa iyo.

    GOV. PETILLA: Yes, magandang umaga po ma’am Vice President and Ely magandang umaga.

    VP LENI: Maraming salamat Governor sa pagpaunlak niyo po na makausap ka namin ngayong umaga. Alam niyo po marami po tayong mga kababayan iyong parati nagtatanong, kung kamusta na iyong Leyte pagkatapos noong 6.5 na lindol?

    GOV. PETILLA: Well actually po, parang ano, we have, we have mga.. Mayroon tayong mga damages, we have 1 fatality sa province ng Leyte, ang isa sa Ormoc City which is independent, independent namang iyong pag co-conduct sa atin ano..

    VP LENI: Oo, oo.

    GOV. PETILLA: So we have 1 fatality na, doon sa building na gumuho and we have, mga so far 7 na in-patients and most of the other injuries puro mga out-patients lang naman. So ah parang kumbaga mayroon din tayong mga, mga nasirang mga facilities pero hindi, not as much as we expected. Iyong lindol. Kasi malakas talaga ang lindol tapos doon mismo sa kalagitnaan ng Leyte ay ang epicenter. So we were really expecting noong initially na talagang grabe ito. Buti naman hindi ganoon ka, not as we expected.

    VP LENI: Oo nga, oo nga Governor Mic kasi narinig po natin na 6.5, at nakita natin iyong ibang mga damage parang nakakatakot na baka napaka-extensive talaga ng destruction. Actually Gov., tumatawag po ako kay Mayor Petilla noong pagkatapos na pagkatapos lang ng lindol at sinabi niya po na nandun ka daw po sa area para sa, para sa operations kaya natutuwa naman po kami na kahit marami rin iyong destruction at least iyong sa buhay kulang iyong, parang ma’y dalawang namatay sa buong, buong probinsya at mayroong mga nasugatan pero hindi kasing lala ng kinakatakutan natin.

    GOV. PETILLA: Yes po, oo. In fact parang kung doon sa Kananga, sa Kananga kasi mismo parang all the other towns are wala naman silang, wala silang reported na mga, mga major talaga na damage. May mga minor siguro wala ring reports of injuries and fatalities sa ibang mga towns. Halos lahat ng towns except iyong Kananga. Kasi doon talaga matao.

    VP LENI: Iyong epicenter ata, oo.

    GOV. PETILLA: I believe nakapunta ka na.

    VP LENI: Galing po ako doon. Actually mayor, kaya iyong una kong tinawagan pagkatapos po ni Mayor Martin ,ang pangala ko pong tinawagan si Mayor Weng Codilla at inassure niya po tayo na kahit medyo nakakatakot iyong nangyari, hindi naman ganoon ka extensive. Kanina po gov, kausap po namin si Mayor Weng, kung mayroon pong gustong tumulong, mas sa shelter. Eto po bang sabi ni Mayor Weng, kahit po sa labas ng Kananga ganito rin iyong pangangailangan.

    GOV. PETILLA: Mayroon kasi diyan iyong pinuntahan natin na barangay, mayroon isang sityo diyan na kinilala na kailangan mag evacuate.

    VP LENI: Opo, kaya po daw nasa paaralan ngayon.

    GOV. PETILLA: Yes, oo tapos in fact, we will be going there tomorrow to give mga financial, mga relief sa kanila tapos ang ano naman, ang provincial social welfare office natin nakipagugnayan na sa DSWD. Parang ano, parang so far iyon iyong [unintelligible] natin.

    VP LENI: Ito po Gov, inevacuate sila sa school ngayon, pero pagbinalik ba sila same na lugar pa rin?

    GOV. PETILLA: Mayroon tayong, iyon nga target natin sana maano kaagad ng DSWD iyong pondo and then usually nakaready rin naman din kami sa province para ma-implement kaagad. Mas mabilis kasi ang [unintelligible], mas mabilis ang [unintelligible] marami kaming nire-relocate sa Leyte.

    VP LENI: Parang master na kayo sa ganyan Gov. [laughs]. Alam mo ka-Ely, punta ako ng punta kila Gov at napakahusay ng probinsya sa pag-asikaso ng ganito.

    GOV. PETILLA: Well madam last year rin ang position natin sa region 8, pinakamabilis na growing economy.

    VP LENI: Oo nga! Kung naalala ko ang huli ko diyan may inaguarate rin tayo na completed na housing project.

    GOV. PETILLA: Sa Tanawan.

    VP LENI: Opo sa Tanawan. Dito po sa Kananga ka Ely, sa Kananga ka Ely galing po ako dito. Si Gov mga kasama natin noon. Pero ito Gov, kasi nagkukuwento si Mayor Weng kanina, iyong lugar ata parang hindi na daw stable. Kasi malakas iyong lindol. Tapos ulan pa ng ulan. Iyong parang direksyon nito, ililipat na sila ng tirahan?

    GOV. PETILLA: Iyong doon sa Sitio, parang based sa mga narinig ko, hindi stable. Kaya nga kailangan maevacuate sila kasi mayroon pang mga reported na mga afterschocks no. Baka bigla bumigay iyong mga lupa, landslides. In fact, noong pag lindol, na isolate iyong mga lugar na iyan dahil may mga landslide sa kalsada papunta doon pero mabuti naman at mabilis lang ang ating engineering office sa ating provincial engineering. Nagpadala agad ng equipment doon. At kagabi, passable na lahat.

    VP LENI: Iyon din nga po Gov ang sinasabi ni Mayor Weng na mabilis talaga iyong response. Iyon po bago namin kayo nakausap, ito iyong pinag uusapan namin ni Ka Ely na parang crucial talaga sa mga calamity na ganito iyong kabilisan ng pag response ng gobyerno.

    GOV. PETILLA: Yes, oo. Kasi kung ano talaga iyong katulad ng sinasabi ko lagi noong Yolanda na ang importante talaga ay iyong ano eh. Timing is the—

    VP LENI: Oo. Lalo po dito. Iyong kwento niyo po na buti na evacuate agad sila. Kasi kung hindi na po parang stable iyong kinatatayuan ng mga bahay baka sa aftershocks, doon sila ma… di ba? Parang doon tuloy sila masaktan.

    GOV. PETILLA: Iyon nga, oo. Nakasurvive ka nga sa major or sa unang earthquake pero hindi ka naman makasurvive, sayang naman, di ba?

    VP LENI: Totoo

    GOV. PETILLA: Opo, Maam. Anyway, iyong namang ano. We are.. We are ano.. Tapos may mga barangays din po na report ng mga kapitan na may nasirang mga.. May mga cracks sa mga school buildings. So, we are finalizing everything na sana matulungan din natin sa mga nasirang infrastructure nila doon. Pero ang immediate talaga na tinugunanan natin ay iyong—

    VP LENI: Ito pong sa Kananga?

    GOV. PETILLA: Yes iyong sa Kananga. Iyong mga tao po.

    VP LENI: Ito Gov, ano lang. Andito lang po kami kung ano pong maitutulong namin. At marami din pong nagtatanong sa amin na mga gustong tumulong. Pa-advise nalang po sa amin kung paano po kami makakatulong.

    GOV. PETILLA: Yes po. Yes po, Madam. I agree po sa sinabi ni Mayor Cubilla na iyong shelter.

    VP LENI: Sabi niya naman po, may enough food packs naman raw po para sa evacuees. Mas shelter assistance po talaga.

    GOV. PETILLA: Yes, oo. Kasi parang talaga iyong area naman kasi nandiyan kasi iyong geothermal power plant.

    VP LENI: Oo nga, nakita ko po iyon pagpunta ko.

    GOV. PETILLA: Maraming mga ano doon. Maraming mga, maraming mga nagtatrabaho doon. Kasi kung tutuosin medyo maunlad din iyong barangay na iyan. Kasi nandiyan iyong [unintelligible]. Pero iyon nalang, medyo nasa danger zone sila.

    VP LENI: Kailangan talagang ilipat.

    GOV. PETILLA: Oo. Over the years kasi we have been implementing the [unintelligible] of DSWD. Marami na tayong na relocate. Kaya siguro mabuti na na nagawa iyon dahil–

    VP LENI: Baka po mas marami po ang maapektohan no?

    GOV. PETILLA: Yes, oo. Kasi marami tayong mga communities diyan sa mga bundok.

    VP LENI: At ang ganda pa naman Gov. ang Kalanga.

    GOV. PETILLA: Yes, I agree maganda ang lugar. Na sa mountainous siya na municipality. Lalo na kung umakyat ka doon sa taas makikita mo iyong Ormoc at iyong dagat doon. Mayroon tourism value ang lugar at huwag ka lang ma-timingan… [laughs]

    VP LENI: Pero ano naman po, gov, masaya po ang balita para sa lahat po na nagaalala sa Leyte na hindi ganoon iyong ka-extensive ang destruction. Kaya po, Gov., kaya kami tumawag maliban sa gusto namin maka-update, iyong assurance lang po sa inyo kung ano po ang mga kinakailangan andito lang po kami. Maraming salamat po, Gov.

    GOV. PETILLA: Maraming salamat, Madame Vice President at tsaka Ely. Maraming Salamat.

    ELY: Ayon po si Leyte Governor Mic Petilla. So kahit papaano napatunayan po na mabilis po iyong pagresponsoble ng ating lokal na pamahalaan. Kapag ganyan po sana lahat po ng local government ay ganyan din po kabilis. So wala na po tayong oras. Marami po ang nagtext sa atin. Iba’t ibang mga reaction at mga galing sa Oriental Mindoro, sa iba’t iba, nation wide. Sa susunod po masasagot namin ang ibang mga text dito po sa Biserbisyong Leni. So ma’am papaalam na po tayo.

    VP LENI: Magpapaalam na po muli kami sa susunod pong linggo magkasama muli tayo. Ang sa ating lang, Ely, pasalamatan natin ang mga kasusap natin ngayon. Si Mayor Weng Padilla, Governor Mic Petilla, at siyempre ang ating istorya ng pagasa si Francis.

    ELY: At siyempre marami pong salamat sa ating mga listeners. Sa ating mga kababayan diyan po sa Cebu, Davao, Cagayan de Oro, at sa Naga, at sa iba’t ibang kung saan maabot ang ating broadcast nationwide. Magandang umaga, Pilipinas.

    – 30 –

    Posted in Transcripts on Jul 09, 2017